ایران علمی فردا از نگاه رهبر شهید/ به مناسبت آغاز به کار دانشگاهها
به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه علوم و معارف انقلاب اسلامی، آینده ایران بیتردید به قدرت آن در هر زمینهای بستگی دارد و یک مؤلفه مهم در قدرت ایران، حتماً دانش و دانشورزی است. تاریخ ۴۷ ساله انقلاب اسلامی ایران و به ویژه وقایع یک سال اخیر به خوبی نشان داده است که نقش علم و دانش در قدرتیابی ما برای مقاومت در برابر دشمنیهای آمریکا و اسرائیل بیبدیل است. نقش علم بهروز را هم در ساخت انواع موشک و سلاح نظامی میتوان یافت و هم در سیاستورزی و تقابل دیپلماتیک. اهمیت موضوع آنقدر زیاد است که وقتی در لابهلای بیانات و پیامهای رهبر شهید ایران، غرق میشوی، بارها به مسئله علمورزی میرسی.
فناوری عاریهای
آذرماه سال ۸۳، وقتی رهبر شهید با مدیران و مسئولان صداوسیما دیدار داشتند و درباره آینده ایران به آنان توصیه میکردند، علمورزی را یک مسئله در کشور عنوان کردند؛ یعنی بیش از قبل باید به آن پرداخت و توجه کرد: «امروز انسان وقتی به راههای مختلف برای پیشرفت کشور نگاه میکند، میبیند همه منتهی میشود به علم. لعنت خدا بر کسانی که در طول دهها سال کشور را از پیشرفت علمی باز داشتند. وقتی پیشرفت علمی وجود داشته باشد، پیشرفت فناوری را هم با خودش میآورد، و پیشرفت فناوری هم کشور را رونق میدهد و در جامعه نشاط بهوجود میآورد. اگر علم نباشد، هیچچیز نیست؛ و اگر فناوری هم باشد، فناوری عاریهای و دروغی و وامگرفته از دیگران است؛ مثل صنعتهای مونتاژی که وجود دارد. علم را باید رویانید.»
بیشتر از ۲۰ سال از آن دیدار میگذرد اما توصیههای شهید آیتالله سیدعلی خامنهای، هنوز هم به کار میآید. علمورزی را باید آنقدر مهم بدانیم که اگر کسی مانع پیشرفت علمی کشور شود، مستحق لعنت خداوند باشد؛ همانطور که رهبر شهید ما بر آنان لعنت میفرستد.
علم نافع
همانطور که در میان متن سخنرانیهای ایشان میگردم، بیشتر دریافت میشود که بیانات ایشان درباره تولید علم، علماندوزی و توجه علمی به مشکلات کشور و حل مشکلات با استفاده از راه حلهای علمی، آنقدر زیاد است که گویی اندیشه تولید علم برای ایران قوی و فاتح قلههای پیشرفت، آبادانی و مقاومت، هیچ وقت از نظر رهبر شهید دور نبوده است؛ به ویژه علم نافع.
ایشان در پیامی به مناسبت روز معلم در اردیبهشت سال ۹۹، به این نکته اشاره میکنند که علم نافع، ابزارهای لازم برای پیشرفت و اعتلای کشور را فراهم میکند: «اسلام ما را به علم نافع فرا میخواند، علم نافع از سویی جوان ایرانی را به ابزارهای لازم برای پیشرفت و اعتلای کشور و ملتش مجهز میسازد، و از سویی به او هویت میبخشد و او را از وزانت و اعتبار روحی و معنوی و اعتماد به نفس برخوردار میکند.»
علم نافع همان علمی است که با حل مشکلات جامعه، زمینه شناخت خویشتن خویش و تزکیه نفس را برای افراد فراهم میآورد و در کنار آگاهیبخشی به انسان در شناخت حقایق هستی، در موضوعات عینی جامعه هم اثرگذار است. علم لاینفع هم داریم؛ همان علمی که پیامبر اکرم (ص) از آن به خداوند پناه میبرد؛ همان علمی که به گفته آن حضرت، عالم به آن، در قیامت شدیدترین عذابها را میبیند!
اثر اندیشه بر علمورزی
در افق همین اندیشه دینی است که رهبر شهید ایران، بر اهمیت و اثرگذاری اندیشه و عقاید عالمان بر علم آنان، تأکید داشته و در دیدار با فرماندهان سپاه پاسداران در ۲۵ شهریور ۹۴، به این نکته اشاره کردند: «ایدئولوژیزدایی یکی از حرفهای رایج [است.] حالا چند سالی بود، بعد یک چند سالی تعطیل شد، باز دوباره حالا شروع کردهاند… علم، یعنی رفتن به سمت یک واقعیّت، یک واقعیّتی را کشف کردن و آن را دانستن. البتّه در این زمینه ایدئولوژی معنی ندارد امّا اینکه ما دنبال کدام واقعیّت برویم، دنبال کدام واقعیّت نرویم؛ اینجا فکر و عقیده و ایدئولوژی -به قول فرنگیمآبها- دخالت دارد. ما دنبال این علم نمیخواهیم برویم؛ این علم، علم مضرّ است. این علم را انتخاب میکنیم، چون علم نافع است؛ علم نافع داریم، علم مضر داریم. بنابراین حتّی در قضیّهی علم هم تفکّر، اعتقاد، عقیده و به تعبیر فرنگیمآبها ایدئولوژی، مؤثّر است.»
بنابراین، ضرورت هدایت دینی در مسیر علمی جوانان و اندیشمندان هم اهمیت پیدا میکند. مسیر علمی جامعه، باید به سمتی باشد که مایه و زمینه پیشرفت و توسعه کشور را فراهم کند و مراقب باشد که این مایه و زمینه، جامعه را به سمت ذلت و طرفداری از استکبار و حتی ظلم به همسایگان یا دیگر ملتها نکشاند.
افق فکری علمورزی در نگاه رهبر شهید
رهبر شهید ایران بارها در سخنرانیها یا پیامهای خود، با تبیین علم نافع، افق فکری روشنی پیش پای جوان ایرانی باز کردهاند که در مسیر پرهیاهوی دانش نوین، صراط مستقیم گم نشود؛ مثلاً: «علم نافع، آن است که ما را به اهدافمان نزدیک کند، حرکت ما را آسان کند، ما را پیش ببرد، ... ظرفیتهای ما را به فعلیت میرساند... البته یکی از علوم نافع، آگاهی از تجربههای ملی و افتخارات کشور و عبرتها و درسهای تاریخ است.» یا در دیدار با جمعی از نخبگان در آبان ماه ۱۴۰۰، علم نافع را پایه تمدن نوین اسلامی عنوان کردند: «یقیناً یکی از پایههای مهمّ هر تمدّنی علم است -علم نافع- و ما که تکرار میکنیم «تمدّن نوین اسلامی»، قطعاً یکی از پایههایش پیشرفت علمی است؛ ما خودمان را آماده کنیم برای آن. اگر چنانچه چشم شما به عنوان نخبه به این افق باشد، قهراً حرکت علمی شما جهتِ درست خواهد داشت و همین مشکلاتی که گاهی گفته میشود -بحث مقاله و این چیزها- اینها دیگر از بین خواهد رفت؛ یعنی جهت صحیح مشخّص خواهد بود و پیشرفت درستی پیدا خواهد شد.»
انرژی هستهای یک علم نافع است
یک مصداق مهم از علم نافع در منظر رهبر شهید ایران، توانایی به کارگیری انرژیهای نوین، مثل انرژی هستهای، برای تأمین انرژی پایدار و سالم است. آبان ماه سال ۹۴ که ایشان در دیدار رؤسای دانشگاهها، پژوهشگاهها و مراکز رشد و پارکهای علم و فناوری، درباره اهمیت علم برای آینده ایران سخن میگفتند، به این موضوع مهم هم اشاره کردند که اگر در آینده ما نفت نداشته باشیم، باید بتوانیم منبع انرژی دیگری را جایگزین آن کنیم و برای این جایگزینی در آینده، باید از اکنون برنامهریزی کنیم؛ این توجه به صنعت انرژی هستهای صلحآمیز، از نگاه رهبر شهید ایران، یک علم نافع است که منفعت آن را همه مردم ایران میبرند: «فرض کنید مثلاً قیمت نفت آنقدر ارزان بشود که به تولیدش و به زحمت هزینهی تولیدش نیرزد، خب آنجا انسان چه کار میکند؟ از نفت چشم میپوشد. خب در یک چنین مواقعی ما احتیاج داریم به انرژی هستهای. از کجا بیاوریم؟ چه کسی به ما بدهد؟ این ممکن است ده سال دیگر، پنج سال دیگر، پانزده سال دیگر پیش بیاید؛ این را باید از حالا به فکر بود. همینجور باید [مدام] فکر کنید؛ یعنی باید نیازسنجی کنید برای آینده و برای امروز، و آنوقت [میشود] علم نافع؛ علمی که برای رفع این نیازها به درد میخورد.»
علوم انسانی به علمورزی جهت میدهد
در میان توجهات بسیار رهبر شهید ایران به علم و علماندوزی و زمینهسازی پیشرفت کشور از مسیر علم و دانش، علوم انسانی نیز جایگاه مهمی دارد. ایشان در دیدار با جمعی از نخبگان و برگزیدگان علمی در مهرماه ۱۳۹۰ علوم انسانی را روح دانش معرفی کرده و فرمودند: «حقیقتاً همه دانشها، همه تحرکات برتر در یک جامعه، مثل یک کالبد است که روح آن، علوم انسانی است. علوم انسانی جهت میدهد، مشخص میکند که ما کدام طرف داریم میرویم، دانش ما دنبال چیست. وقتی علوم انسانی منحرف شد و بر پایههای غلط و جهانبینیهای غلط استوار شد، نتیجه این میشود که همه تحرکات جامعه به سمت یک گرایش انحرافی پیش میرود. امروز دانشی که غرب دارد، شوخی نیست، چیز کوچکی نیست. دانش غرب یک پدیده بینظیر تاریخی است؛ اما این دانش در طول سالهای متمادی در راه استعمار به کار رفته، در راه بردهداری و بردهگیری به کار رفته، در راه ظلم به کار رفته، در راه بالا کشیدن ثروت ملتها به کار رفته، امروز هم که میبینید چهکار دارند میکنند. این بر اثر همان فکر غلط، نگاه غلط، بینش غلط و جهتگیری غلط است که این علم با این عظمت – که خود علم یک چیز شریفی است، یک پدیده عزیز و کریمی است- در این جهتها به کار میافتد.»
یک نقشه منسجم برای پیشرفت کشور
البته بسیار مهم است که منظومه علمی کشور یک منظومه کامل باشد و بخشهای مختلف علمی در تناسب با یکدیگر رشد کنند. شهید آیتالله خامنهای، به این موضوع در دیدار جمعی از اساتید دانشگاه در شهریور ۱۳۹۰ اشاره و بیان میکنند: «منظومه علمی کشور باید یک منظومه کامل باشد؛ معلوم بشود ما چه نیاز داریم، به چه اندازه نیاز داریم، تناسب بین بخشهای مختلف علمی چگونه است. پیشرفت ما حالت کاریکاتوری پیدا نکند؛ یک نقشهی منسجم، پیشرفت منسجم و صحیح باشد. فرهنگ نوآوری در دانشگاه باید گسترش پیدا کند ... دانشگاهها باید درگیر مسائل کشور باشند. هدف از علم این است که نفع برساند. باید علم برای مردم نافع باشد؛ از برکات آن علم بایستی استفاده کنند.»
ایران عزیز ما در آغاز دوران تاریخی خود، دقیقاً جایی که به قله نزدیک است، قدرت و صلابت خود را به نمایش گذاشته است. غرش موشکهای ایرانی آسمان غرب آسیا را میشکافد و پیش میرود و جدیدترین تجهیزات نظامی دنیا را درهم میکوبد. این قدرت، از اراده قوی مردم ایران، با تکیه بر ایمان به نصرت الهی و نیروی علم و دانش جوانان این مرز و بوم نشأت گرفته است.
