ولایت فقیه و سه نتیجه بزرگ عملکردی؛ مقاومت، اقتدار و کارآمدی

به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه علوم و معارف انقلاب اسلامی، این پژوهشگاه در راستای تبیین شخصیت رهبر شهید و قائد اعظم امت اسلام، آیت الله سید علی خامنه‌ای و تبیین شخصیت جانشین صالح ایشان در قالب ویژه‌نامه بیعت به حماسه بی‌نظیر مقاومت مردم و بیعت تاریخی الهی مردم ایران با رهبر معظم انقلاب پرداخته است.

در این ویژه نامه دکتر ملکوتیان، استاد تمام علوم سیاسی دانشگاه تهران، در یادداشتی با بررسی جایگاه ولایت فقیه در نظام جمهوری اسلامی، به این پرسش پرداخته است که مهم‌ترین بروندادهای عملی این الگوی حکمرانی در چهار دهه گذشته چه بوده است. 

وی با مقایسه نظام مبتنی بر ولایت فقیه با الگوهای رایج مردم‌سالاری غربی، تلاش می‌کند نشان دهد چگونه جمهوری اسلامی در مواجهه با شدیدترین فشارها، تحریم‌ها، تهدیدها و جنگ‌ها توانسته مسیر خود را ادامه دهد و به دستاوردهایی در عرصه‌های قدرت، امنیت و پیشرفت دست یابد.
 

این استاد دانشگاه در یادداشت خود، ضمن تبیین مبانی نظری و فلسفی ولایت فقیه، سه نتیجه کلیدی و آینده‌ساز این نظام را «مقاومت»، «اقتدار» و «کارآمدی» می‌داند؛ سه مؤلفه‌ای که به اعتقاد او در تجربه عملی جمهوری اسلامی به‌صورت عینی قابل مشاهده است و نقش تعیین‌کننده‌ای در عبور کشور از چالش‌های بزرگ داخلی و خارجی داشته است.

مشروح این یادداشت را در ادامه بخوانید:

ولایت فقیه و سه نتیجه بزرگ عملکردی؛ مقاومت، اقتدار و کارآمدی

دکتر ملکوتیان استاد تمام علوم سیاسی دانشگاه تهران

نظام سیاسی برآمده از انقلاب مقدس و کبیر اسلامی، یعنی نظام جمهوری اسلامی ایران، یک نظام مردم سالار دینی است که دینی بودن محتوا و مردمی بودن شکل آن از ویژگی های اساسی آنست. در این نظام، که با وقوع و پیروزی انقلاب اسلامی مستقر گردید، اصل ولایت مطلقه فقیه دارای یک جایگاه محوری در پیشبرد نظام به سمت اهداف عالی خود، که این اهداف منتج از آموزه های عمیق ، ناب و جامع دین مبین اسلام است، می باشد.

 در این یادداشت، با در نظر داشتن مجموعه شرایط لازم اعتقادی و تقوایی، حقوقی ، مدیریتی و سیاسی درانتخاب رهبری انقلاب و نظام اسلامی که در قانون اساسی و بعنوان وظیفه خبرگان رهبری در کشف و انتخاب آن آمده است و نیز تجربه و کارنامه موفق این مقام عالی در راس نظام جمهوری اسلامی تا کنون، پس از بیان برخی از ارجحیت های نظام مبتنی بر ولایت فقیه بر سایر نظامها، به سه نتیحه قطعی این نظام، که هم اکنون آشکارا در مقابل دیدگان همگان قرار دارد، اشاره می‌شود.

برتری‌های نظام مبتنی بر ولایت فقیه بر دیگر مردم سالاری‌ها

نظام مبتنی براندیشه و اصل ولایت فقیه، از جنبه‌های مختلفی بر سایر نظام های مردم سالار، به ویژه مردم سالاری‌های لیبرال، برتری دارد. این برتری‌ها را میتوان هم در مبانی فکری فلسفی تشکیل نظام اسلامی دید؛ که می‌دانیم هر نظامی دارای فلسفه و تفکری خاص است و این تفکر و فلسفه همواره زیربنا در تحولات مربوط به آن و همراه آن نظام است، هم در ویژگی های لازم برای گزینش مقامات عالی نظام و هم در نتایج و بروندادهای نظام اسلامی.

1 - خدامحوری در مقابل انسان محوری (اومانیسم)

برخلاف نظام مردم سالاری دینی مبتنی بر ولایت فقیه، که اصل اساسی آن خدامحوری و انجام وظیفه الهی و تکلیف محوری دینی است، سایر مردم سالاری‌ها ، با توجه به مبنا قرار گرفتن مادیگرائی و پذیرش سیطره کمیت (از جمله در انواع دانش و نظامات اجتماعی سیاسی)، با ابتنا بر انسان محوری یا اومانیسم شکل می‌گیرند و اومانیسم نیز در نهایت خود را در اندیشه  سکولاریسم یا جدایی سیاست از دیانت نشان می‌دهد که پس از شروع دوره به اصطلاح رنسانس در غرب پدیدار گشته و سیطره پیدا نمود.

جالب است بدانیم که غربیان با این افکارتک بعدی، به انسانی ابتر و ناقص یعنی انسانی که فقط تعریف مادی از آن می‌شود، پناه بردند و بدین ترتیب، از معنویت خواهی و اخلاق که بخش جدائی ناپذیر وجود انسان است دور شده و نتیجه این امر نیز، ایجاد نظام‌های سیاسی اقتصادی و اجتماعی خودخواه و نفع پرستی بوده و هست که در داخل، به ایجاد جوامعی تحت سلطه صاحبان زر و زور و تزویر انجامیده که جامعه را از پیوند با معنویت و اگاهی از آغاز و انجام جهان باز داشته و تحت قدرت بی‌حدوحصر پلیس سرکوبگر خود قرار داده و به انسان‌ها می‌گوید که این مادی‌گرایی صرف، آخر جامعه غربی است و اگر از زندگی خود رضایت ندارند می‌توانند با خودکشی به زندگی خود خاتمه دهند و در محیط بین الملل نیز،  فقط به منافع استعماری و یک‌جانبه نگر خود می‌اندیشند که علیرغم ادعاهای تبلیغاتی بزرگ، در آن اثری از اعتقاد واقعی به عدالت و حقوق انسان‌ها و رعایت حقوق دیگران نیست؛ نظام‌هایی ظالم که با استعمار ملل دیگر باعث عقب ماندگی و تضعیف آنها شده و ده‌ها و صدها سال بر آنها سلطه یافته‌اند.

اما نظام برخوردار از اندیشه و عمل ولایت فقیه، که مبتنی بر خداگرائی است، منافع همگان و همه ملت‌ها را در نظر دارد و بدلیل متکی بودن بر آموزه‌های عدالت طلبانه دین مبین اسلام و وظایف دقیق تعیین شده در آن چه از نظر فردی و چه اجتماعی سیاسی، برای پیشرفت وخیر و سعادت انسان‌ها در تلاش است.

 2- جامعیت آرمانی در مقابل ارمان تک بعدی

دین مبین اسلام که با ارسال حضرت خاتم النبیین (ص) توسط حضرت حق صورت گرفت، دینی کامل و جامع و اتمام نعمت الهی بر بشراست. به‌طوری که هم اهداف، ارزش‌ها و آرمان‌های منتج از آن و نیز نظام برآمده از آن این جامعیت را نشان می‌دهد. در آرمان‌های این نظام ، ما از یکسو ابتنا بر اصل ولایت فقیه را داریم که به تعبیر حضرت امام ادامه ولایت انبیاست و وظیفه اجرای اوامر الهی در حکومت و نیز وظیفه حفظ این جامعیت را بر عهده دارد و از سوی دیگر از آرمان‌های معنویت‌خواهی، استقلال طلبی، برابری و عدالت، آزادی، استکبار ستیزی و دفاع از محرومان و مستضعفان، پیشرفت علمی فناوری و ... برخورداریم که همگی منتج از آموزه های دین مبین است.

در حالی که در نظام های برآمده از افکار لیبرالی – مثلا دمکراسی های غربی- آرمانها اساسا فاقد جامعیت بوده و تک بعدی‌اند و تنها بر یکی از مفاهیم آنهم مادی مانند آزادی یا عدالت یا استقلال تاکید می‌کنند که البته به آن‌ها نیز وفادار نیستند.

 3- نظام سیاسی مبتنی بر ولایت فقیه و پیشرفت سیاسی

واژه پیشرفت همانگونه که از ظاهر آن نیز برمی‌‌آید، بیشتر یک مفهوم کیفی است و نمی‌توان آن را از طریق شاخص‌های اساسا کمی که در مفاهیمی مانند توسعه - که غربی ها معمولا از آن در بیان رشد سیاسی استفاده میکند - ، بدست آورد. در این مفهوم در حقیقت یک معنای تکاملی نهفته است.

در جهان غرب، دمکراسی لیبرال، که تاکنون برای جهان نتیجه‌ای جز جهانخواری و استعمارگری مداوم و در اشکال گوناگون آن و برای کشورهای مظلوم نیز، نتیجه‌ای جز عقب ماندگی نداشته است، مزورانه و با عوام‌ فریبی به عنوان آخرین مرحله پیشرفت سیاسی نگریسته می‌شود.

اما همانگونه که در بالا آمد، نظام اسلامی مبتنی بر ولایت فقیه، برتری‌های ویژه‌ای بر دمکراسی‌های لیبرال دارد که از برتری در مبانی انسان شناسی و هستی شناسی که مبنای تشکیل یک حکومت است آغاز شده  و تا برتری در بروندادها و عملکردها و از جمله دوری از استبداد و استعمار و سلطه‌طلبی و در نظر داشتن عدالت بین المللی را شامل می‌شود. 

هم چنین، در این رابطه باید این نکته را نیز در نظر داشته باشیم که  در حالی‌که در انتخاب مقامات و رهبران سیاسی در نظام لیبرال دمکراسی، تنها به داشتن شرایط ظاهری مانند سن، سواد و عدم خیانت به کشور اکتفا می‌شود، در انتخاب رهبران و مسئولان نظام اسلامی ، تنها داشتن شرایط ظاهری کافی نیست، بلکه به مواردی کیفی مانند برخورداری از پرهیزگاری، سابقه خوب، توان مدیریتی و صفات و خصال نیکو نیز توجه می‌گردد.

این امر باعث ورود نیروهای مطمئن‌تر و دارای اعتقاد عمیق‌تر و استوارتر  به درون خواص سیاسی که در آینده آن تاثیر بسزایی دارد می‌شود و ثبات بهتری را نیز برای نظام پدید می‌آورد.

بنابراین با درنظر داشتن شرایط کیفی و کمی ویژه‌ای که برای انتخاب مقامات عالی در نظام مبتنی بر ولایت فقیه بیان گردیده است و با توجه به اینکه این نظام مبتنی بر شناخت درست از انسان و استعدادها و نیازهای اوست و نیز نظامی است که از طرف خداوند تجویز گردیده است که او تنها وجودی است که آگاهی و شناختی کامل از مجموعه موارد مرتبط  به این امر دارد، بنابراین قطعا بالاترین مرحله پیشرفت سیاسی را باید در چنین نظام سیاسی جامع نگری دید.

ب – سه نتیجه قاطع ، آشکار و آینده‌ساز

همانگونه که تجربه تشکیل و تداوم نظام جمهوری اسلامی به خوبی نشان می‌دهد، نظام مبتنی بر اصل ولایت فقیه نظامی است مقاوم در برابر چالش‌ها، مقتدر و توانمند، و کارآمد. این سه نتیجه و ویژگی، حاکی از وجود یک نظام سرزنده، فعال و پویا و روبه جلو است که به خوبی آینده کشور را نیز می‌سازند.

1 – نظام مقاوم در برابر چالش ها

رهبر عزیز و شهیدمان در باره عملکردهای ولایت فقیه فرموده اند که فقیه باید در این مقام به تکالیف و وظایفی که شرع مقدس تعیین کرده عمل نماید و اگر کوچک‌ترین تخطی از آن صورت پذیرد، حتی قبل از اقدام نهاد نظارتی مسئول یعنی شورای نگهبان، به‌خودی خود از آن مقام عزل می‌شود. 

بدین ترتیب، رهبری نظام اسلامی یا ولایت امر،  باید همواره با تکیه بر مبانی، اصول و آرمان‌ها و ارزش‌های دین مبین اسلام عمل نماید . در این میان، اصل استقامت و ایستادگی در برابر سلطه گران و استکبار جایگاه ویژه ای دارد که از طریق گسترش روحیه انقلابی و به تعبیر امام شهیدمان – انقلابیگری - ممکن است؛ همانطور که حضرت ایشان بطور مداوم بر گسترش مقاومت منطقه‌ای و جهانی در برابر دشمن – که به تشکیل محور قدرتمند مقاومت در برابر آمریکا و رژیم غاصب صهیونیستی انجامید- ، بهره‌گیری از اصول و برنامه‌های اقتصاد مقاومتی در برابر تحریم‌های ظالمانه دشمن، توجه به اقتدار درونزا و ایستادگی در مقابل همه چالشها ، فتنه ها و جنگهای ایجاد شده توسط مستکبران با به صحنه آمدن ملت مقاوم و بزرگ و الهی ایران تاکید بسیار می‌نمودند.

بدین صورت بود که با رهبری‌های داهیانه ومبتنی بر انجام وظیفه الهی ایشان، ملت ایران توانست  در همه نقشه‌ها و فتنه‌ها و جنگ‌های تحمیلی دشمن پیروز میدان باشد و تداوم انقلاب را بخوبی تضمین نماید.

ما در این سالهای پس از پیروزی انقلاب، ظرفیت عظیمی از توان مقابله با چالش‌ها در صحنه انقلاب اسلامی را  دیده‌ایم. برای درک اهمیت این موضوع، کافی است توجه کنیم که به اعتراف دشمن آمریکائی، تاکنون هیچ ملتی در دنیا به اندازه  ملت ایران تحت تحریم و فشار از سوی آنها قرار نگرفته است و سردمدار فعلی نظام سلطه – ترامپ  مغرور و مستکبر - نیز که انتظار تسلیم ایران اسلامی در مقابل لشکرکشی خود در منطقه را داشت، به اطرافیان خود گفته است که چرا ایرانیان از اینهمه لشکرکشی ناوگانی آمریکا در منطقه نمی ترسند؟! (در حالیکه کشورهای دیگر تاکنون در مقابل این لشکرکشی‌ها عموما تسلیم می شدند و حتی فقط طرح لشکرکشی و نه عملی شدن آن، باعث تسلیم انها می‌شد). 

مقاومت جانانه 8  ساله  کشور در جنگ تحمیلی عراق علیه انقلاب و نظام جمهوری اسلامی که در آن، کشور ما واقعا تنها بود، حل توطئه‌هایی مانند  فتنه  سال‌های 1378، 1388، 1401، جنگ 12 روزه  و جنگ تحمیلی کنونی یا جنگ رمضان، که مشترکا توسط آمریکا و رژیم صهیونی صورت گرفته و ایران اسلامی توانست با ده‌ها موج حمله مقتدرانه، پایگاه‌ها و مراکز آمریکا در منطقه و مراکز رژیم صهیونیستی در داخل سرزمین‌های اشغالی را به ویرانه‌ای تبدیل وکنترل تنگه راهبردی هرمز را به دست گیرد – که در نتیجه آن تاکنون قیمت جهانی نفت به 120 دلار در هر بشکه رسیده و این امر می‌تواند جهان غرب را به سوی بحران بزرگ  اقتصادی در آینده ببرد -  و این امر آنها را از کرده خود به‌شدت پشیمان نموده و به سوی در خواست آتش‌بس بدون قید و شرط از طریق میانجی‌های پیاپی برده، همگی حاکی از وجود یک نظام حق طلب و مقاوم در برابر استکبار و توانمندی بی‌نظیر آن در حل چالش‌ها و فتنه‌هاست.

2 – نظام مقتدر و توانمند  

اکنون بر کسی پوشیده نیست که انقلاب اسلامی که توانسته است به عمر یک نظام مستبد، وابسته و عقب مانده – رژیم پهلوی – که هیچ قدرتی از خود نداشت و به عنوان عامل و ژاندارم آمریکا در منطقه عمل می‌کرد، پایان دهد و به جای آن یک نظام مردم سالار اسلامی، مستقل و درمسیر پیشرفت کامل را بنا نهد، در تولید قدرت  نیز بسیار موفق بوده و به درجه بالایی از اقتدار منطقه‌ای و جهانی  دست یافته است، که همگان و حتی خیلی از دشمنان بر آن اعتراف دارند.

 این تولید قدرت، هم در قدرت نرم افزاری رخ داده است ؛ یعنی حضور دائمی مردم در عرصه انقلاب و اراده و ایستادگی آن‌ها، گسترش پیام‌ها و الگوهای منتج از انقلاب اسلامی مانند مردم سالاری دینی، استقلال طلبی، مبارزه با استعمار و استکبار جهانی و مقاومت در برابر سلطه بیگانه و... هم در قدرت فناورانه و سخت افزاری؛ مانند تولید انواع تسلیحات فوق پیشرفته زمینی دریایی و هوایی شامل انواع موشک – مافوق صوت،نقطه زن، خوشه‌ای، رادارگریز- و انواع  پهپاد –  دردهها نوع – ، رادارها، ضدهوائی، زیردریایی و ... در این رابطه باید همواره در نظر داشت که همانطور که امام شهیدمان حضرت ایه الله خامنه‌ای فرموده اند، انچه در تولید قدرت ملی بسیار اهمیت دارد، اراده و ایستادگی یک ملت است که باید همواره مورد توجه دولتمردان باشد.  

بطورکلی باید گفت که انچه اکنون در موضوع قدرت ایران اسلامی می‌بینیم، ایجاد یک قدرت بلامنازع و بزرگ است که قادر است شدیدترین تهدیدها را خنثی و پایه‌ها و بنیادهای ایجاد یک نظام عدلانه منطقه‌ای و جهانی را بنا نهد. 

این اقتدار و توانمندی، که مبتنی بر رعایت فرامین دینی و با رهبری‌ها و نقش ولایت امر در نظام اسلامی ایجاد شده است و رهبر شهیدمان در توصیف این قدرت فرموده اند که "این درخت عظیم ، این شجره طیبه،شجره طوبی، روز به روز اقتدار پیدا کرده ، این بنای مستحکم هر روز مستحکم تر از گذشته، خودش را  به رخ می کشد." چنین قدرت انقلاب و نظام اسلامی، که همواره نیزدرحال گسترش است، انشاالله  خواهد توانست همچنان در سایه نقش آفرینی مستقیم ولایت امر، ذلت و نیستی قدرت های مستکبر عالم را برای جهانیان به ارمغان بیاورد.

3 – نظام کارآمد

در هردو نتیجه بدست آمده بالا، نقش قاطع امامین انقلاب  در اجرای وظایف مطروحه در اصل ولایت فقیه کاملا آشکار است. نیز همین عامل است که به صورت های مختلف کارآمدی نظام اسلامی را بگونه آشکاری بالا برده است؛ در زیر به چند مورد در این زمینه اشاره می شود:

1 -  اینکه نظام اسلامی مبتنی بر یک فلسفه و تفکر زیربنائی منسجم و قوی و یک فلسفه وجودی مبتنی برفطرت و ماهیت واقعی بشر و نیازهای اوست ، این امر بگونه ای اساسی باعث کارآمدی نظام شده و آن را افزایش میدهد.

2 –  گفتیم که نظام اسلامی توانمندی حل فتنه ها وچالش های مختلف که توسط دشمنان ایجاد میشود را دارد؛ حال باید تاکید کنیم که با حل هر فتنه وچالش، که  با در نظر داشتن منشا خارجی آنها بسیار برنامه ریزی شده نیز هستند، با توجه به تجربیات کسب شده ، بر کارآمدی وقدرت سازندگی انقلاب نیز افزوده می شود. 

3 – کارآمدی همواره با پیشرفت های علمی فناوری و تولید قدرت ارتباط مستقیم دارد؛ امری که ما اکنون نمودهای متعدد آن دو را به خوبی مشاهده میکنیم. از جمله، اکنون کسی نمی‌تواند پیشرفت‌های ایران اسلامی در برنامه هسته‌ای، نانو، فضا و ماهواره، تسلیحات، دانش پزشکی از جمله سلول های بنیادی، زیست فناوری و بسیاری زمینه‌های علمی و فناوری دیگر را تکذیب کند. هم چنین توضیح دادیم که نظام اسلامی در موضوع تولید قدرت نیز بسیار موفق بوده است.

4 – با وقوع انقلاب اسلامی و تشکیل نظام مبتنی بر ولایت فقیه، مجموعه‌ای از تغییرات ساختاری در داخل کشور و نیز محیط  های منطقه ای و بین المللی صورت پذیرفت که از آنها تحت عنوان دستاوردها ی انقلاب و نظام اسلامی یاد می‌کنیم.

 در این رابطه می‌توان به دستاوردهای سیاسی از جمله سقوط نظام مستبد پادشاهی و تشکیل نظام مردم سالار جمهوری اسلامی، دستاوردهای اقتصادی مانند زیر و روکردن ساختار اقتصادی وابسته به نظام سرمایه داری، آمدن مستضعفان به مرکز توجه دولت، اقدامات جهاد سازندگی در روستاها و...،  و دستاوردهای فرهنگی اجتماعی از طریق ساقط شدن فرهنگ غربگرا و وابسته کشور و استقرار فرهنگ خودکفائی، اعتماد بنفس  و فرهنگ "ما می‌توانیم"، گسترش فرهنگ شرکت در مراسم دینی و... در اثر پیروزی انقلاب اشاره نمود. در حیطه منطقه‌ای و جهانی نیز باید به بازتاب‌های گسترده و متعدد انقلاب اسلامی تاکید نمود. این تغییرات و دستاوردها که حاکی از حجم بالای کارآمدی نظام می باشد، همگی تحت زعامت و راهبری امامین انقلاب محقق شده‌اند.

5 – کارآمدی مفهومی است که مستقیم بر آینده تحولات کشور و انقلاب نیز اثر می‌گذارد. همانطور که رهیر شهید انقلاب حضرت آیه الله خامنه ای فرمودند، همه شاخص های موجود حاکی از تداوم و پیوستگی انقلاب است و اینده انقلاب بسیار روشن و امید بخش است .

در این یادداشت مختصر، به نقش و اثرگذاری اندیشه و عمل ولایت مطقه فقیه در سه موضوع کلیدی مقاومت، اقتدار و کارآمدی نظام مبتنی بر ولایت فقیه پرداخته شد. 

آشکار است که این نتایج که در دوره نظام جمهوری اسلامی تاکنون ودرزمان زعامت حضرت امام (ره) و رهبر شهید انقلاب بدست آمده است، با توجه به رعایت دقیق شرایط رهبری انقلاب و نظام از سوی شورای محترم نگهبان در انتخاب رهبری و جامعیت وتوانمندی های رهبر جدید انقلاب و نیز تداوم سیره آن دو حکیم فرزانه در رهبری جدید انقلاب حضرت آیه الله سید مجتبی خامنه ای(مد ظله) ، همچنان قدرتمندانه تداوم خواهد یافت.