گفت‌وگو با پروفسور ویلیام اورمان بیمن، استاد مردم‌شناسی دانشگاه مینه سوتا: سیاست «نه شرقی نه غربی» بازتابی از تمایل به مقاومت در برابر ظلم خارجی است
به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه علوم و معارف انقلاب اسلامی، ویژه‌نامه «رجعت نور» شامل مجموعه‌ای از آثار، یادداشت‌ها و گفتارهای تحلیلی درباره تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی، که هم‌زمان با این مراسم تهیه و چاپ شده بود، توسط پژوهشگاه علوم و معارف انقلاب اسلامی در دسترس عموم قرار گرفت.
در ویژه نامه رجعت نور پروفسور «ویلیام اورمان بیمن»، مردم‌شناس برجسته آمریکایی و استاد دانشگاه مینه‌سوتا، معتقد است که سوگ گسترده مردم ایران در پی شهادت رهبر انقلاب اسلامی، ریشه در سنت دیرینه فداکاری برای عدالت اجتماعی و الگوی نمادین عاشورا دارد و این تعهد عمیق، سوگ را به امری فراتر از یک رویداد سیاسی تبدیل می‌کند.
او می‌گوید که شهادت آیت‌الله خامنه‌ای بازتابی از قدرت نمادین شهادت در جامعه شیعه و اعتقاد به اراده الهی در مرگ چهره‌های مذهبی بزرگ است.
بیمن تأکید می‌کند که سیاست «نه شرقی نه غربی» که در انقلاب اسلامی تجسم یافته است، بازتابی از تمایل به مقاومت در برابر ظلم خارجی است و ایران از طریق جنبش عدم تعهد، متحدانی در سراسر جهان پیدا کرده است؛ بسیاری از کشورهای دیگر نیز در این تمایل برای رهایی از ظلم قدرت‌های اروپایی و آسیایی سهیم هستند.
مشروح این گفتگو را در ادامه بخوانید:
گفت‌وگوی اختصاصی ویژه نامه رجعت نور با پروفسور ویلیام اورمان بیمن، استاد مردم‌شناسی دانشگاه مینه سوتا:
سیاست «نه شرقی نه غربی» بازتابی از تمایل به مقاومت در برابر ظلم خارجی است
مقدمه
پروفسور «ویلیام اورمان بیمن»، مردم‌شناس برجسته آمریکایی و استاد دانشگاه مینه سوتا، در تحلیل ابعاد اجتماعی و بین‌المللی شهادت رهبر انقلاب اسلامی، ریشه‌های سوگ مردم ایران را در سنت دیرینه فداکاری برای عدالت اجتماعی و الگوی نمادین عاشورا می‌داند.
او در این گفت‌وگو با تاکید بر تعهد عمیق ایرانیان به مقاومت در برابر ظلم، به بررسی بازتاب جهانی سیاست «نه شرقی، نه غربی» و تنهایی ایران در حمایت واقعی از آرمان فلسطین می‌پردازد.
تخصص اصلی او مطالعات ایران، فرهنگ و جامعه ایرانی، زبان‌شناسی اجتماعی، مطالعات خاورمیانه و هنرهای نمایشی است. ویلیام اورمان بیمن آثار متعددی در حوزه ایران‌شناسی، فرهنگ و جامعه ایران منتشر کرده است. از مهم‌ترین کتاب‌های او می‌توان به پژوهشی درباره زبان، جایگاه اجتماعی و مناسبات قدرت در ایران، اثری درباره تصویرسازی متقابل ایران و آمریکا از یکدیگر و کتابی درباره سنت‌ها و آیین‌های نمایشی ایران اشاره کرد که از منابع شناخته‌شده در مطالعات ایران و خاورمیانه به شمار می‌روند.
ابعاد گسترده تکریم رهبر شهید نزد مردم ایران را چگونه ارزیابی می‌کنید و انتظار شما از مراسم بزرگداشت ایشان چیست؟
اکنون که به این پرسش‌ها پاسخ می‌دهم، در ایران مصادف با روز عاشوراست. ایران سنت دیرینه‌ای در بزرگداشت شهدایی دارد که برای آنچه آرمان عدالت اجتماعی تلقی می‌شود، جان خود را فدا کرده‌اند. بنابراین پیش‌بینی می‌کنم که امروز و در آینده مراسم بزرگداشت زیادی برای شهادت آیت‌الله خامنه‌ای برگزار شود. بناهای عمومی، مسیرها و سایر بناهای یادبود به نام او در ایران و شاید در لبنان نامگذاری خواهند شد.
با این اوصاف، باید درک کنیم که شهادت آیت‌الله خامنه‌ای بیشتر مسئله‌ای منحصر به جهان اسلام شیعه است، اما در جهان اهل‌تسنن کمتر او را می‌شناسند و این تأسف‌بار است. در جهان غرب نیز شناخت اندکی از آیت‌الله وجود دارد و بیشتر، افراد بسیار آگاه از نظر سیاسی او را می‌شناسند. ممکن است دولت ایران بتواند این شناخت را در سال‌های آینده گسترش دهد. مطمئناً آیت‌الله مجتبی خامنه‌ای راه پدر را تبیین خواهد کرد.
حمایت ایران از آرمان فلسطین تحت رهبری آیت‌الله خامنه‌ای را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
متأسفانه در سراسر جهان اسلام، ایران تنها کشوری است که پیوسته از مردم فلسطین و آرمان فلسطین حمایت کرده است. بسیاری از کشورهای اسلامی در ظاهر از حقوق فلسطینیان حمایت می‌کنند، اما در نهایت هیچ کاری برای حمایت واقعی از آن‌ها انجام نمی‌دهند. به دلیل حمایت مداوم ایران از فلسطین و مردم آن است که این کشور بارها مورد حملات اسرائیل و حامیان «بنیامین نتانیاهو» قرار گرفته است. چه بسا در آینده، کشورهای همسایه و غرب از ایران انتظار داشته باشند که حمایت خود را از فلسطین کاهش دهد. البته در حال حاضر، حمایت از فلسطین، فلسطینیان و همچنین جمعیت شیعه لبنان در ایران همچنان قوی است.
ریشه‌های سوگواری مردم ایران در پی شهادت آیت‌الله «سید علی خامنه‌ای»، رهبر انقلاب کدامند و پایبندی به کدام ارزش‌ها، آن‌ها را در این سوگ بزرگ گرد هم آورده است؟
قدرت نمادین شهادت در جامعه شیعه بسیار بالاست و این امر می‌تواند به دلیل اعتقاد به وجود اراده الهی در مرگ چهره‌های مذهبی بزرگ باشد. عامل دیگری که در ایران قوی‌تر از جهان غیرشیعه است، تعهد به عدالت اجتماعی است. ایرانیان تعهد شدیدی به عدالت اجتماعی دارند که در بسیاری از نقاط دیگر جهان یافت نمی‌شود. به همین دلیل است که می‌بینید مردم در داخل ایران به بی‌عدالتی داخلی و همچنین بی‌عدالتی بین‌المللی اعتراض می‌کنند. به نظر می‌رسد این از دیدگاه مردم خارج از ایران متناقض است، اما کاملاً با ایدئولوژی شیعه سازگار است.
بازتاب سیاست «نه شرقی نه غربی» که تجسم عینی آن در سیاست‌گذاری‌های رهبر شهید انقلاب وجود دارد، در بین جوامع و ملت‌های دیگر چگونه مشاهده می‌شود؟
الگوی نمادین شهادت امام حسین همچنان در زندگی اجتماعی و مذهبی ایرانیان جایگاه محوری دارد. علاوه بر این، همان‌طور که در بالا گفته شد، تعهد به مقاومت در برابر بی‌عدالتی اجتماعی بخش جدایی‌ناپذیری از تکریم شهادت است؛ زیرا امام حسین و خانواده‌اش که در کربلا به شهادت رسیدند، عمیق‌ترین الگو از فداکاری برای عدالت اجتماعی و حقیقت مذهبی هستند. تأکید می‌کنم که این اخلاق در ایران و جهان شیعه بسیار عمیق‌تر از جهان خارج از آن است. سیاست «نه شرقی نه غربی» که در انقلاب اسلامی تجسم یافته است، بازتابی از تمایل به مقاومت در برابر ظلم خارجی است. ایران از طریق جنبش عدم تعهد، متحدانی در سراسر جهان در این ایدئولوژی پیدا کرده است. بسیاری از کشورهای دیگر، به‌ویژه آن‌هایی که تحت استعمار رنج برده‌اند، در این تمایل برای رهایی از ظلم قدرت‌های اروپایی و آسیایی سهیم هستند. از این نظر، ایران در جنبش عدم تعهد، همدلی قابل‌توجهی را به دست آورده است.
