حکمرانی فقهی، یکی از ویژگیهای مهم رهبر شهید
به گزارش پژوهشگاه علوم و معارف انقلاب اسلامی، این پژوهشگاه در راستای تبیین شخصیت رهبر شهید و قائد اعظم امت اسلام، آیت الله سید علی خامنهای و تبیین شخصیت جانشین صالح ایشان در قالب ویژهنامه بیعت به حماسه بینظیر مقاومت مردم و بیعت تاریخی الهی مردم ایران با رهبر معظم انقلاب پرداخته است.
در این گفتار، حجتالاسلام نواب، عضو جامعه روحانیت مبارز، به تبیین ابعاد گوناگون شخصیت رهبر شهید پرداخته است. ایشان جامعیت را مهمترین ویژگی رهبر شهید دانسته و تأکید میکند که مجموعهای از صفات برجسته از جمله دیانت، تقوا، تسلط بر علوم حوزوی و دانشگاهی، آیندهنگری در حوزه فناوری و هوش مصنوعی، درک عمیق از هنر و رسانه، آشنایی با امور نظامی، و هنر ارتباط با اقشار مختلف جامعه، در ایشان گرد آمده بود.
مشروح این گفتار را در ادامه بخوانید:
حکمرانی فقهی، یکی از ویژگیهای مهم رهبر شهید
حجتالاسلام نواب، عضو جامعه روحانیت مبارز
مهمترین ویژگی رهبر شهید انقلاب که ایشان را منحصر به فرد میکرد، مجموعه صفاتی بود که اگر هر کدامش در یک شخصیت وجود داشته باشد، آن فرد شخصیت مبرزی میشود. صفاتی از جمله دیانت، تقوا، سلامت نفس در بُعد تقوای ایشان. در بُعد علمی و فقهی، ایشان یک شخصیت اصولی و رجالی بودند و بر علوم حدیث کاملاً مسلط بودند؛ از طرف دیگر ایشان با علوم جدید یعنی با تمام رشتههای دانشگاهی و ضرورتهای دانشگاهی آشنا بودند. موضوع دانشگاه از همان دورانِ ریاست جمهوریشان برای ایشان موضوعیت داشت و به فکر دو نیاز اساسیِ دانشگاه یعنی متن و استاد بودند؛ بر همین اساس سازمان «سمت» را برای برطرف کردن نیاز دانشگاه به متن راه انداختند و دانشگاه «تربیت مدرس» را برای تربیت استاد تاسیس کردند. اینها اقدامات زمان ریاست جمهوری ایشان است.
کارنامه رهبر شهید
در دوران رهبری ایشان هم شاهد توجهشان به مسئله استقلال و رشدِ علمی کشور بودیم. بُعد دیگر شخصیت ایشان رویکرد فرهنگیشان بود. ایشان فردی بودند که توامان هنر آیینی، دینی و سنتی ما را در کنار هنرهای مدرن حفظ میکردند و پیش میبردند. درک ایشان از سینما و ارتباطشان با کارگردانان در طول 40 سال یک ویژگی منحصر به فرد بود. ضمن اینکه ایشان علاوه بر فهم هنر، درک عمیقی از مسئله تبلیغات، رسانه، فضای مجازی و آیتی داشتند. ایشان حدود یک دهه قبل به موضوع هوش مصنوعی اشاره کردند و تاکید کردند به این موضوع توجه کنید؛ پیش از آنکه آمریکایی و اروپاییها برای آن یک سازمانی درست کنند و بخواهند برای ما تعیین تکلیف کنند. در واقع «به روز بودن»، مهمترین ویژگی ایشان در عرصههای فرهنگی و علمی به شمار میآمد.
بُعد دیگر شخصیت ایشان مسئله نظامیگریشان بود. من یک بار سال ۵۴ به منزل ایشان رفتم و ایشان از من درباره وضعیت پادگان شهر بنده، شهرضا پرسید. ضمن اینکه ایشان از سالهای مبارزه با رژیم شاه و حضور در زندانهای نظامی، با ردههای نظامی آشنا شدند.
دیگر ویژگی مهم ایشان ارتباطشان با همه اقشار جامعه از روحانی و بازاری گرفته تا شاعر و هنرمند و دانشجو در طول سالیان بود. یکی از مهمترین ویژگیهای ایشان که باید در رهبر بعدی هم وجود داشته باشد، همین ارتباط گسترده با آحاد جامعه است. رهبر جدید باید بتواند با همه اقشار جامعه ارتباط برقرار کند؛ کمااینکه رهبر شهید حتی با انواع شخصیتهای سیاسی حتی فردی مانند فروهر ارتباط داشتند. بنابراین میتوانیم «هنر ارتباط» را مهمترین ویژگی رهبر شهید بدانیم. برای مثال در دیدارها و نمازهایی که میخواندند، پس از نماز با تکتک افراد احوالپرسی میکردند و از روند کار افراد میپرسیدند؛ از نویسنده درباره کتابش میپرسیدند؛ از دکتر آشتیانی درباره روندِ پیشبرد مسئله علمیشان یعنی درمان ناباروری میپرسیدند و... در واقع با هر مخاطبی از جنس کار خاصِ آن مخاطب ارتباط میگرفتند.
دیگر وجهِ شخصیت ایشان، بُعد قرآنیشان بود. ایشان از جوانی بحث و ارتباطات قرآنی داشتند. هم در سطح قرائت و هم لایههای عمیقتری مانند جلسات تفسیر ایشان فعال بودند و با فعالان قرآنی ارتباط داشتند. همانطور که میدانیم ایشان قبل از انقلاب، جلسات قرآنی در مسجد کرامت مشهد داشتند و آثاری از ایشان در زمینه قرآنی وجود دارد که نشاندهنده عمق ایشان در مسئله قرآن است. در سایر رشتههای علمی مانند علم رجال هم بینظیر بودند؛ ایشان یک بار برای کنگره شیخ مفید یک پیغام ۵۰ صفحهای ارسال کردند که بعد از خواندن آن پیام افراد حاضر در جلسه اذعان کردند که ایشان یک مجتهد تمامعیار است.
ویژگیهای سیاسی رهبر شهید
همه آنچه تا اینجا بدان اشاره شد، مجموعه ویژگیهای ایشان بهجز بُعد سیاسیشان بود. بعد سیاسی ایشان به تنهایی یک دایره وسیعی بود. ایشان فردی کاملا سیاستفهم بودند؛ در نقطه مقابل سیاستبازی. نکته قابل توجه درباره ایشان این بود که زیاد فرصت سفر به دنیا را پیدا نکرده بودند اما شناختشان از دنیا به واسطه مطالعات گسترده، فوقالعاده بود.
مهمترین ویژگی ایشان که باید به رهبر جدید به ارث برسد، درک فقهی ایشان است. ایشان به فقه اهل تسنن هم مسلط بودند و فقاهتشان گسترده بود. رهبر جدید باید مانند ایشان «حکمرانی فقهی» بلد باشند و درک عمیقی از مسائل سیاسی کشور و جهان داشته باشند. مهمترین ویژگی ایشان جامعیتشان بود و مهمترین صفت مورد نیاز درباره رهبر آینده هم همین جامعیت در بُعد حکمرانی است تا از عرصه فرهنگی گرفته تا نظامی را دربرگیرد.
در پایان باید این نکته را به یاد داشت که آقا مجموعه صفاتی داشتند که هر کسی اگر فقط یک مورد از آن صفات را داشته باشد، فرد ممتازی در آن حوزه میشود. برای مثال اگر فردی مانند آقا هنرشناس باشند، شخصیت مبرزی در عرصه فرهنگی میشوند. جمع شدن مجموع این ویژگیها در شخصیت ایشان بسیار مهم بود. در مسیر انتخاب رهبر جدید چنین صفات و مسیری طی شده است.
