انقلاب اسلامی و عاشورا؛ تأملی در اندیشه امام شهید
روحالله سلگی معاون پژوهشی پژوهشگاه علوم و معارف انقلاب اسلامی در یادداشتی نوشت: در میان مؤلفههای شکلدهنده به گفتمان انقلاب اسلامی، کمتر مفهومی را میتوان به اندازه عاشورا در تبیین مبانی فکری و فرهنگی انقلاب اسلامی مؤثر دانست. در آثار و بیانات امام شهید، عاشورا، حقیقتی جاری در متن تاریخ اسلام تلقی میشود؛ حقیقتی که هرگاه جامعه اسلامی با انحراف، سلطه و تحریف مواجه گردد، ظرفیت الهامبخشی و جهتدهی خود را آشکار می کند.
امام شهید در تحلیل واقعه کربلا، در کنار اشاره بر جنبه های عاطفی این حادثه بزرگ تاریخ، به ابعاد معرفتی، اجتماعی و سیاسی آن توجه داشتند.
از نگاه امام شهید، ریشه اصلی عاشورا را باید در ضعف بصیرت، دنیاگرایی خواص و فاصله گرفتن جامعه از ارزشهای اصیل اسلامی جستوجو کرد. به همین دلیل، عاشورا برای امروز نیز حامل پیام است و تنها به یک مقطع تاریخی محدود نمیشود.
در این چارچوب، تلقی امام شهید از عاشورا با خوانش متفکرانی چون دکتر علی شریعتی و شهید مطهری نقاط اشتراک قابل توجهی دارد. شریعتی، عاشورا را صحنه دائمی رویارویی حق و باطل میدانست و بر مسئولیت تاریخی انسان در انتخاب میان این دو جبهه تأکید میکرد. مطهری نیز در تحلیل نهضت حسینی، جوهر عاشورا را مبارزه آگاهانه با تحریف و انحراف معرفی میکرد.
امام شهید با تأکید بر مفهوم «بصیرت»، این دوگانه حق و باطل را از سطح یک روایت تاریخی فراتر برده و آن را به معیاری برای فهم تحولات سیاسی و اجتماعی هر عصر تبدیل میکند.
در چنین نگاهی، تاریخ همواره عرصه تقابل دو جریان است: جریان حق که بر عدالت، کرامت انسانی و حاکمیت ارزشهای الهی استوار است و جریان باطل که در قالب استبداد، سلطه، دنیاطلبی و تحریف ظهور مییابد. عاشورا نماد اعلای این تقابل تاریخی است و از همین رو، به یک الگوی ماندگار برای کنش اجتماعی مسلمانان تبدیل شده است.
در چنین چارچوبی، انقلاب اسلامی ایران را میتوان پاسخی تاریخی به همان دغدغهای دانست که نهضت حسینی برای آن شکل گرفت؛ یعنی احیای دین در عرصه اجتماع و مقابله با ساختارهای ظلم و سلطه. فرهنگ مقاومت، عزتخواهی و مسئولیتپذیری اجتماعی که در نهضت امام حسین(ع) متجلی شد، در انقلاب اسلامی نیز به صورت یک نیروی اجتماعی مؤثر ظهور یافت و توانست مردم را حول یک آرمان مشترک بسیج کند.
از منظر امام شهید، مهمترین پیوند عاشورا و انقلاب اسلامی در تداوم جبهه حق نهفته است. همانگونه که امام حسین(ع) در برابر انحراف و سلطه ایستاد، ملت ایران نیز در انقلاب اسلامی با الهام از همان منطق تاریخی به مقابله با استبداد و وابستگی برخاست. بنابراین، نسبت عاشورا و انقلاب اسلامی را میتوان نسبت یک الگوی الهامبخش با تحقق تاریخی آن دانست؛ الگویی که در آن، حق و باطل نه دو مفهوم انتزاعی، بلکه دو واقعیت جاری در زندگی اجتماعی و سیاسی انسان هستند.
بر این اساس، عاشورا در اندیشه امام شهید صرفاً یادآور یک حادثه نیست، بلکه منشأ تولید آگاهی، هویت و مقاومت است؛ و انقلاب اسلامی را باید یکی از برجستهترین تجلیات معاصر این میراث تاریخی و تمدنی به شمار آورد.
