برگزاری نشست با موضوع «جمهوریت و مردم در تمدن نوین اسلامی»
به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه علوم و معارف انقلاب اسلامی، دومین نشست از سلسله نشستهای «امتداد» با موضوع «جمهوریت و مردم در تمدن نوین اسلامی» به همت هیأت اندیشهورز تمدن نوین اسلامی شبکه پژوهشگران انقلاب اسلامی، روز شنبه ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵ در قم برگزار شد. در این نشست، حجه الاسلام علی فرحانی، استاد درس خارج حوزه علمیه قم، با تفکیک چهار لایه الهیاتی، اجتماعی، حکمرانی و تربیتی، نظریه «مردم» بر اساس نگاه امامین انقلاب را تشریح کرد.
در این نشست که با حضور ۱۷ نفر از پژوهشگران و با دبیری حجه الاسلام ناصر قیلاویزاده برگزار شد، حجه الاسلام فرحانی با تأکید بر اینکه «جامعه موجودی حقیقی، زنده و ارگانیک است، نه یک اعتبار قراردادی» اظهار داشت: رسالت اصلی انبیا ساختن چنین جامعهای است که میتوان آن را «کارخانه انسانسازی» نامید. در این نگاه، تربیت فردی در بستر این موجود اجتماعی محقق میشود.
وی در تبیین مکانیزم تولد «موجود اجتماعی» با استناد به دیدگاه علامه طباطبایی گفت: این موجود دارای قوا و خواص مستقلی است و قدرت آن چنان است که در صورت تعارض با ارادههای فردی، آنها را مقهور خود میکند. شناخت فرایند استکمال این جامعه، کلید فهم لایه اجتماعی نظریه تمدن نوین اسلامی است.
وظیفه حکمران: اعتلای جمعی، نه صرفاً بازخواست افراد
این استاد حوزه با تفکیک مسیر صعود جامعه از تکالیف فردی تصریح کرد: حکمران با شأن زعامت شرعی، موظف است این موجود حقیقی را در مسیر تعالی قرار دهد. چه بسا فردی در ساحت شخصی گناهکار باشد، اما جامعه در مسیر صعود قرار دارد. تکلیف نبی و حاکم اسلامی در درجه اول معطوف به حرکت جمعی و «کارخانه انسانسازی» است. اگر افراد با این حرکت کلان همراه شوند، در لایه تربیتی مشمول «توبه و بخشش جمعی» میگردند که اثری سریعتر از تربیتهای فردی دارد.
پاسخ به پرسش چالشبرانگیز: نظریه «بسط ید ولی»
در ادامه، دبیر جلسه این پرسش را مطرح کرد: در صورت تعارض خواست جمعی مردم با تشریع اسلام یا اراده امام جامعه، وظیفه حاکم چیست؟
استاد فرحانی در پاسخ، بر اساس نظریه «بسط ید ولی» از جهت تقنینی گفت: در سیره رسول خدا (ص) همه احکام اسلامی پیاده نمیشد؛ حضرت از کنار برخی گناهان کبیره میگذشت و تنها به لعنت بسنده میکرد. بازخوانی اجتهادی این سیره ما را به مفهوم «ولایت مبسوط الید در برابر ولایت غیر مبسوط الید» میرساند. اجرای کامل احکام نیازمند تحقق بلوغ در جامعه است. بنابراین حاکم اسلامی متناسب با مراتب رشد این موجود حقیقی، رفتار تشکیکی (مرتبهبندی شده) اتخاذ کرده و منتظر تکامل ظرفیت اجتماع میماند. به این معنا، ولی و امام جامعه در کنار مردم و همراه آنها حرکت میکند، نه در تقابل با ایشان.
جمعبندی نشست:
تأکید اصلی ارائهدهنده و دبیر علمی جلسه بر بازتعریف «جمهوریت» نه بهمثابه یک اصل صوری و قراردادی، بلکه بهمثابه هستیِ حقیقی و غایتمحور جامعه در اندیشه تمدن نوین اسلامی بود. لایه «تربیتی» بهعنوان علت غایی تمام فرایندهای تکوین و تشریع معرفی شد.
