دکتر خدیجه احمدی بیغش، عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس تهران و پژوهشگر حوزه زنان/ بازخوانی مؤلفه‌های نظری و میدانی نقش‌آفرینی بانوان در اندیشه رهبر معظم انقلاب
به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه علوم و معارف انقلاب اسلامی، در پی تأکیدات رهبر معظم انقلاب اسلامی آیت الله سید مجتبی حسینی خامنه ای، در دو پیام جداگانه به مناسبت هفته دفاع مقدس و سالروز ولادت حضرت زینب (س) و روز پرستار، مبنی بر نقش‌آفرینی «شگفت‌آور» بانوان و دختران ایرانی در «بعثت بی‌بدیل ملت ایران» و جایگاه «احیاگر و امیدبخش» پرستاران، گفت‌وگویی با خانم دکتر خدیجه احمدی بیغش، عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس تهران و پژوهشگر حوزه زنان انجام داده ایم.
دکتر بیغش در این گفتگو با اشاره به فرمایش رهبری که بانوان زینبی را «پیشگامان تبیین عملی و مقاومت در پشت خطوط جنگ سخت» خواندند، اظهار داشت: «الگوی حضرت زینب (س) ترکیبی از صبر، شجاعت و مسئولیت‌پذیری است و امروز بانوان ایرانی این الگو را نه تنها در عرصه‌های اجتماعی و خیابانی، بلکه در سنگر سلامت نیز به نمایش گذاشته‌اند».
وی با تأکید بر حضور پرشور زنان در تجمعات مردمی که به تعبیر رهبری حتی از آقایان نیز پیشی گرفت، نقش زنان را در تثبیت امنیت و اقتدار جامعه بی‌بدیل دانست.
مشروح این گفتگو را در ادامه بخوانید:
*خانم احمدی بیغش، با توجه به تاکیدات رهبری در خصوص نقش زنان در بعثت تاریخی ملت ایران، این امر را چطور تبیین می کنید؟
در منظومه معرفتی اسلام ناب، زن نه عنصری حاشیه‌ای و منفعل در بستر تاریخ است و نه ابزاری تزئینی برای رونق‌بخشی به چرخه‌های مصرف، سرمایه و تمنیات مادی. خوانش تمدنی انقلاب اسلامی از جایگاه زن که در بیانات و پیام‌های راهبردی رهبر معظم انقلاب اسلامی به‌ویژه در پیوندهای معنایی میان حماسه دفاع مقدس و میلاد فرخنده عقیله بنی‌هاشم، حضرت زینب کبری (س) تجلی یافته است، روایتگر «الگوی سوم» است: الگویی که در آن، زن در عین برخورداری از حجاب، وقار، حیا و صیانت از حریم قدسی خانواده، در قلب تپنده تاریخ‌سازی اجتماعی، هدایت سیاسی، مقاومت ملی و امدادگری انسانی می‌ایستد.
نگاهی ژرف به منظومه پیام‌ها و بیانات رهبر انقلاب نشان می‌دهد که حرکت تاریخی ملت ایران، یک تحول سطحی یا جابه‌جایی قدرت سیاسی صرف نبوده، بلکه تعبیری عمیق‌تر یعنی «بعثت تاریخی ملت» را بازتاب می‌دهد. در پیدایش، پایش، مانایی و امتداد این بعثت تمدنی، زنان و دختران ایرانی کانون جوشان انگیزش، تبیین، پایداری و فداکاری بوده‌اند. این رسالت قدسی در دو جلوه مکمل رخ نموده است: نخست، حضور میدانی و پیشگامانه در عرصه‌های انقلاب و دفاع مقدس که ملهم از شجاعت و صبر زینبی است، و دوم، کنشگری تخصصی، انسانی و اخلاقی در کسوت شریف «پرستاری» که تجسم عینی شفقت، احیای روحی و پاسداری از کرامت انسان به‌شمار می‌رود.
*چطور می توان با تبیین الگوی حضرت زینب(س) در صبر، شجاعت، شفقت و مسئولیت‌پذیری و به عبارتی الگوی زینبی می توان حضور مؤثر بانوان و دختران ایرانی در عرصه‌های اجتماعی و مقاومت را بازنمایی کرد؟
شناخت جایگاه زن در انقلاب اسلامی، بدون بازخوانی ژرف الگوی شخصیت حضرت زینب کبری (س) ناممکن است. در قرائت سنتی تقلیل‌گرایانه، تصویر عقیله بنی‌هاشم غالباً به ماتم‌زدگی و گریستن بر مصائب کربلا فروکاسته می‌شد؛ اما در قرائت اجتهادی، انقلابی و تمدنی رهبر معظم انقلاب، حضرت زینب (س) مظهر ترکیب شگفت‌آور «عقلانیت، حماسه، عرفان، مدیریت بحران و جهاد تبیین» است.
مؤلفه‌های چهارگانه الگوی زینبی
الگوی زینبی بر چهار ستون بنیادین استوار است که هر یک، الگویی عملی برای زن امروز می‌سازد:
صبر فعال و شکوفا: صبر در مکتب زینبی، انفعال و تحمل زبونانه رنج نیست؛ بلکه استقامت در موضع حق، صیانت از آرمان‌ها و ظرفیت‌سازی روحی در مواجهه با شدیدترین ابتلائات است. این صبر، بن‌بست‌شکن و افق‌گشاست.
شجاعت تبیین‌گر در برابر مستکبران
اوج شجاعت عقیله بنی‌هاشم نه صرفاً در میدان نبرد نظامی، بلکه در فتح دارالاماره کوفه و کاخ دمشق با سلاح خطابه و منطق وحیانی آشکار شد. ایستادگی در برابر ابن‌زیاد و یزید و درهم‌شکستن هیمنه پوشالی سلطه اموی، نشان داد که زن مسلمان می‌تواند موازنه قدرت سیاسی را از طریق «جهاد بیان» دگرگون سازد.
شفقت و مدیریت عاطفی بحران
پس از عصر عاشورا، آن عنصری که قافله بازماندگان را از فروپاشی روانی نجات داد، چتر عاطفی، مهر مادری و شفقت زینبی بود. این شفقت با ضعف همراه نبود، بلکه تکیه‌گاهی آرامش‌بخش برای مجاهدان و آسیب‌دیدگان واقعه به‌حساب می‌آمد.
مسئولیت‌پذیری تاریخی و ولایت مداری
حضرت زینب (س) دفاع از امام زمان و امتداد خط امامت را فوق هر تعلق شخصی و خانوادگی قرار داد و مسئولیت اجتماعی و دینی خود را تا پای جان به انجام رساند.
بازنمایی این الگو در دختران و بانوان ایرانی
بانوان ایرانی با درک عمیق این الگو، در جریان انقلاب اسلامی و هشت سال دفاع مقدس، تصویری نوین از حضور اجتماعی زن به جهان عرضه کردند. حضور زن ایرانی در میدان، به معنای مسخ هویت فطری و عاطفی او نبود، بلکه به معنای ارتقای عواطف زنانه به مرتبه «عاطفه تمدن‌ساز» بود. مادری که فرزند دلبند خود را با دست خویش بدرقه جبهه‌ها می‌کرد و پس از شهادتش سر به سجده شکر می‌سایید، نسخه معاصر همان کلام عرشی زینب کبری (س) بود که فرمود:«ما رأیتُ إلّا جمیلاً». این همان اتصال وثیق میان مکتب عاشورا و رفتار زیسته بانوان در کوی و برزن ایران اسلامی است.
*در بعثت ملت ایران به تعبیر رهبر معظم جایگاه بانوان چگونه است؟
تعبیر «بعثت ملت ایران» که در بیانات رهبر شهید انقلاب اسلامی جایگاهی بنیادین دارد، گویای آن است که ملت ایران از ورطه انفعال، خودباختگی، بردگی فرهنگی و استبداد شاهنشاهی، به سوی حیات طیبه، توحید اجتماعی، عزت و استقلال پر کشید. در این رستاخیز عظیم، بانوان نه دنباله‌رو، بلکه در صفوف نخست و پیشرانان تغییر تاریخی بودند.
تلاقی سالروز میلاد حضرت زینب (س) با روز پرستار، پیوندی صوری و تقویمی نیست؛ بلکه یک نام‌گذاری ژرف، هویتی و مبتنی بر هم‌پوشانی ماهیت این رسالت با سیره عقیله بنی‌هاشم است. پرستار، جلوه‌گاه رحمت الهی و حیات‌بخش کالبد جامعه است.
پیام رهبر رشید انقلاب اسلامی حضرت آیت الله خامنه ای صرفاً ابراز احساسات یا توصیه‌های مقطعی نیست؛ بلکه نقشه‌راهی معرفتی و عملی برای تثبیت هویت تمدنی انقلاب اسلامی است. بازخوانی نقش محوری زنان در «بعثت بی‌بدیل ملت ایران» این حقیقت را یادآوری می‌کند که زنان و دختران این مرز و بوم، معماری روحی و انگیزش اجتماعی کشور را بر دوش دارند.
به‌یقین، ملتی که زنان آن زینب‌وار بیندیشند، بایستند و ایثار کنند، هیچ قدرتی توان شکستن اراده پولادین آن را نخواهد داشت و این بعثت تاریخی، مسیر خود را تا تحقق آرمان‌های تمدن نوین اسلامی با عزت و اقتدار خواهد پیمود.
