نشست علمی بعثت ملت ایران و تکوین ساختار معنایی جهان آینده با موضوع سناریوهای نوین قدرت آفرینی فرهنگی در جنگ تحمیلی سوم برگزار شد
به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه علوم و معارف انقلاب اسلامی، نشست علمی بعثت ملت ایران و تکوین ساختار معنایی جهان آینده با موضوع سناریوهای نوین قدرت آفرینی فرهنگی در جنگ تحمیلی سوم روز یکشنبه 21 اردیبهشت ماه توسط پژوهشگاه علوم و معارف انقلاب اسلامی با حضور دکتر ابراهیم فیاض استاد دانشگاه تهران، دکتر مسعود فراستی منتقد سینما، دکتر حبیب رحیمپور پژوهشگر فلسفه، دکتر محمد مهدی رحمتی پژوهشگر رسانه و دکتر آزاده محمودیان برگزار شد. در ادامه گزیده ای مباحث مطرح شده آماده است.
دکتر ابراهیم فیاض، استاد دانشگاه تهران گفت: محور اصلی بحث این است که مکانیسم تحول فرهنگی «ارتباطات» میباشد. وسیله تحول فرهنگی «رسانه» است. بحث زیباییشناسی نقشی کلیدی در تحول فرهنگی دارد.
وی با بیان این که بزرگترین مکانیسم تحول فرهنگی، ارتباطات است و مهمترین وسیله آن، رسانه ملی میباشد، گفت: اگر مسیر فعلی ادامه یابد، از وحدت به کثرت منجر میشود که فاجعه است.
فیاض با تاکید بر این که جنگ باید چنان شود که پیراهن از تن درآید تا حقیقت آشکار گردد، تصریح کرد: صلح جهانی از آنِ امام زمان (عج) است و ایشان جنگ جهانی آغاز شده را میخوابند و صلح برقرار کنند.
چگونگی بقای یک نظام سیاسی در برابر سهمگینترین فشارها
دکتر حبیب رحیمپور ازغدی نیز گفت: یکی از غفلتهای اساسی ما در تحلیل وقایع سیاسی، کمتوجهی به پرسش از «چگونگی بقای یک نظام سیاسی در برابر سهمگینترین فشارها» است. نظام جمهوری اسلامی در کمتر از ۹ ماه با سه جنگ پیچیده، ترور دهها مقام ارشد و کشتهشدن نزدیک به ۱۰ هزار نفر مواجه شد، اما همچنان باقی ماند. یکی از دلایل ناکامی جریانهای عدالتخواه این بود که «نظریه عدالت ما ملحق به نظریه امنیت ما نشده بود» و در شرایط کنونی باید در وهله اول «نظریه بقا و نظریه امنیت» را تولید کرد.
دکتر حبیب رحیم پور ازغدی با اشاره به تلاش گسترده برای القای «موجودیت شکستخورده» از ایران در داخل و خارج، میگوید اصلیترین رگه روایت عمومی این بود که «ما در حال فروپاشیدن هستیم». او این وضعیت را حاصلِ «وارونه شدن زیباییشناسی سیاسی» میداند که در آن «هیچ آدم عاقلی به طور غریزی کنار شکستخورده نمیایستد».
«بزرگترین فرصتی که این جنگ به ویژه در دوره دوم پیش روی ما باز کرد این بود که بتوانیم از روایت فروپاشی گذر کنیم... تمام آن تصویر شما را پاره کردند، اما مهرهها به طرز اعجازگونهای از هم نپاشید.»
در پایان، رحیم پور ازغدی بر ضرورت «تبدیل تصویر ضعف به تصویر قدرت» تأکید میکند و میگوید امروز اهمیت تنگه هرمز در این است که میتواند این تصویر را «از یک رویا و فانتزی به چیزی که در عالم واقع مابهازا دارد» تبدیل کند.
دکتر آزاده محمودیان پژوهشگر حوزه رسانه و ارتباطات نیز در این نشست گفت: برخلاف خوانشهای روشنفکری سکولار که از «فروپاشی سرمایه اجتماعی» و شکاف غیرقابل ترمیم میان مردم و حاکمیت سخن میگفتند، آنچه در خیابان رخ داد، فروپاشی خود این روایتها بود. مردم با وجود عقبههای ذهنیِ پیچیده، به عنوان یک سرمایه اجتماعیِ قدرتمند، پای نظام ایستادند. جامعه دیگر «سیاهی لشکر»ِ منفعل نیست، بلکه با فاعلیت گفتمانی و موضع مستقل، هم انسجام میآفریند و هم عقل سرخ و انقلابی را بر عقل ابزاری مسلط میکند.
رهبر شهید از «مبعوث شدن مردم» در برابر حادثه سخن گفتند. این همان سازوکار گذار از چالش است: مردمی که نه خواص و احزاب، توسط تقدیر قدسی و امداد الهی، خود را فاعل تاریخی مییابند. این رویداد، صورتبندی تازهای از نظریه مردمسالاری دینی ارائه میدهد: مردم در شرایط عادی از طریق انتخابات قدرت تولید میکنند و در شرایط بحرانی، از طریق حضور در خیابان و بازتولید قدرتِ خویش، از نظام عبور میدهند.
فرق بین افکار عمومی و زیرساخت فرهنگی
دکتر محمدمهدی رحمتی پژوهشگر رسانه نیز گفت: در بحث بعثت و فرهنگ، معمولاً سخنرانیهای رهبر شهید سه بخش داشت: سنتهای الهی، بحث متناسب با مهمان جلسه، و مسائل روز مثل جنگ یا حجاب. اما مردم و بسیاری از ما فقط به بخش سوم توجه میکردیم که مثلاً آقا چه دستوری درباره موشک زدن میدهند. در حالی که ایشان تأکید زیادی روی «جهاد کبیر» داشتند؛ یعنی مواجهه فرهنگی با کفار که فقط به قرآن هم محدود نمیشود و ابزارهای دیگری را هم شامل میشود.
یک نکته مهم دیگر، فرق بین افکار عمومی و زیرساخت فرهنگی است. افکار عمومی زودگذر و پر هیجان است، ولی زیرساخت فرهنگی ماندگار و عمیق است. برای مثال، خیلی از مردم در اغتشاشات دی ماه بودند، اما در جنگ بعدی کنار ایران ایستادند. بنابراین نباید زود قضاوت کرد. همچنین در بحث عدالت، اول باید مشخص کنیم عدالت را فقط توزیع پول و امکانات میدانیم یا یک مسئله مستقل و ریشهدار. بدون روشن شدن این نکته، نمیتوانیم درباره فرهنگ و جامعه درست تصمیم بگیریم.
استاد مسعود فراستی، منتقد سینمایی و فرهنگی نیز گفت: برای اولین بار در تاریخ ایران، مردم از همه قشرها، چه کارگر و چه بیحجاب، چه پیرزن و چه کودک، در خیابانها متحد شدند و از وطن و دینشان دفاع کردند. شعار «اللهاکبر» و «مرگ بر اسرائیل» از زبان کوچکترین افراد شنیده میشد. در آن شبها، پرچم ایران که همیشه بیمعنی در گوشهای ایستاده بود، برای اولین بار تبدیل به نماد هویت و افتخار مشترک همه مردم شد.
اما نگرانی بزرگ من این است که این سرمایه عظیم مردمی را از دست بدهیم. چون مردم با فاجعه معیشت و بسته شدن اینترنت و پیامهای فریبنده برای خرید پروکسی دستوپنجه نرم میکنند. همان جمعیتی که ۴۰ سال کسی به آنها توجه نکرد و حالا پای کار آمدهاند، در خطر دلسرد شدن هستند. این جنگ، جنگی برای دوست داشتن ایران بود و نباید اجازه دهیم با غفلت از مشکلات مردم، این اتحاد بینظیر از بین برود.
