تربیت انسان در مکتب امام خامنهای یک عنصر بلاجایگزین داشت و آن «مادر» بود
به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه علوم و معارف انقلاب اسلامی، ویژهنامه «رجعت نور» شامل مجموعهای از آثار، یادداشتها و گفتارهای تحلیلی درباره تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی، که همزمان با این مراسم تهیه و چاپ شده بود، توسط پژوهشگاه علوم و معارف انقلاب اسلامی در دسترس عموم قرار گرفت.
در ویژه نامه «رجعت نور» هدی صادقزاده، پژوهشگر حوزه زنان و خانواده معتقد است، تربیت انسان در مکتب امام خامنهای یک عنصر بلاجایگزین داشت و آن «مادر» بود.
در ادامه مشروح این گفتگو را بخوانید
در گفتگو با هدی صادقزاده، پژوهشگر حوزه زنان و خانواده تبیین شد
تربیت انسان در مکتب امام خامنهای یک عنصر بلاجایگزین داشت و آن «مادر» بود
مقدمه
تربیت انسان توحیدی در بستر جامعه، غایت قصوای تشکیل حکومت اسلامی است؛ امری که در منظومه فکری رهبر شهید، بدون نقشآفرینی مرکزی و بیبدیل زنان دستیافتنی نخواهد بود. در این دیدگاه، زن نه صرفاً در چارچوب سنتی خانواده، بلکه بهعنوان پیشران نهضت بیداری اسلامی و مادری برای تاریخ و تمدن تعریف میشود. هدی صادقزاده، پژوهشگر حوزه زنان و خانواده و مدیرمسئول موسسه راه سوم، در این گفتگو با واکاوی ابعاد معرفتی اندیشه آیتالله خامنهای، تبیین میکند که چگونه الگوی هویتیابی حقیقی زن مسلمان، معادلات بینالمللی و جهان اسلام را تحت تأثیر قرار داده و راهکار گفتمانسازی این تفکر راهبردی را در «دفاع صحیح از حقوق زن» و رسیدن او به تعالی فکری میداند.
خانم صادقزاده! در راستای مکتب فکری، سیاسی و اجتماعی رهبر شهیدمان، محور تربیت انسان و جامعهپردازی مورد نظر رهبری در منظومه فکری ایشان را خصوصاً الگوی تربیت انسان مؤمن، عالم و مسئول را چطور تحلیل و ارزیابی میکنید؟ مهمترین مبانی فکری و معرفتی رهبر شهید را در این موضوع چه میدانید؟
بهترین کلامی که میتوانم برای این مطلب به آن استناد کنم، کلام رهبر انقلاب درباره امام شهیدمان است. رهبر شهید ما هنرهای متعددی داشتند و یکی از مهمترین این هنرها، هنر تربیت انسان بود.
در مکتبی که تربیت انسان یکی از اصلیترین اهداف آن است، تشکیل حکومت اسلامی نیز با همین هدف معنا پیدا میکند؛ یعنی حکومت اسلامی شکل میگیرد تا انسانهای متعدد و متکثرِ توحیدمدار تربیت کند. بدون حکومت اسلامی شاید بتوان یک انسان را تربیت کرد، اما سخن بر سر تربیت انسانهای متعدد و شکلدادن به یک جامعه توحیدی است. از این منظر، رهبر شهید ما نیز با تبعیت از امام کبیر انقلاب اسلامی، ضرورت حکومت اسلامی را در همین میدیدند که حکومت بتواند زمینه تربیت انسانهای متعدد و توحیدمدار را فراهم کند.
در این نگاه به تربیت انسان، حضرت آقا نگاه ویژهای به زنان و بهویژه مادران داشتند. آنچه در منویات امام شهید میبینیم، این است که ایشان برای زنان و مادران، محوریترین نقش را در تربیت انسان قائل بودند؛ نقشی بیبدیل و بدون جایگزین. حتی نقش پدر نیز نمیتواند جایگزین نقش مادر در این عرصه شود. بنابراین، نقش مادران در فرآیند تربیت انسان، از منظر ایشان جایگاهی بسیار ویژه و اساسی دارد.
در واقع، این نگاه به مادر و نقش تربیتی او، بخشی از برونداد نگرش اسلامی ایشان به انسان و جامعه است. تأکید بر «محوری بودن» و «بدیلناپذیر بودن» نقش مادر نکته بسیار مهمی است؛ زیرا گاهی تصور میکنیم تربیت انسان امری ساده و قابل واگذاری است. در حالی که در جامعه توحیدی و در مکتب فکری امام خامنهایِ شهید، تربیت انسان جایگاهی اساسی دارد و در این فرآیند، یک عنصر نقشآفرین و بلاجایگزین وجود دارد و آن، مادر است.
این اندیشه راهبردی رهبر شهید چه تأثیری بر تحولات ایران، جهان اسلام و معادلات بینالمللی خواهد داشت؟
اگر بخواهیم تأثیر این اندیشه را، بهویژه در جهان اسلام، بهدرستی درک کنیم، باید با زوایای مختلف این نگاه بیشتر آشنا شویم. رهبر شهید در دیدار با بانوان در مجمع بیداری اسلامی در سال ۱۳۹۴، درباره هویتیابی حقیقی زن سخن گفتند و از این منظر، یکی از مهمترین نقشهایی که برای زنان در بیداری اسلامی ترسیم میشود، نقش آنان در تربیت انسان است.
در واقع، یکی از مهمترین اتفاقاتی که باید در مسیر بیداری اسلامی رقم بخورد، تربیت مادرانی است که توانایی انسانپروری داشته باشند. از نگاه حضرت آقا، این میتواند یکی از مهمترین خدمات زنان به نهضت بیداری اسلامی باشد. اگر زنان قرار است در بیداری اسلامی و گسترش اندیشه اسلامی نقشی اساسی داشته باشند، باید بهگونهای تربیت شوند که علاوه بر مادری، بتوانند انسانهایی را تربیت کنند که حامل ارزشها و هویت توحیدی باشند.
زنی که بهدرستی تربیت شده باشد، تنها برای فرزند خود مادری نمیکند؛ بلکه میتواند برای انسان، برای تاریخ و برای تمدن خود مادری کند. حتی زنی که به معنای ظاهری مادر نیست، اگر بداند چگونه باید برای تمدن، هویت ملی و هویت دینی خود نقش مادری ایفا کند، در حقیقت همین نقش را بر عهده دارد.
بنابراین، یکی از مهمترین عواملی که میتواند به گسترش اندیشه اسلامی کمک کند، پرورش زنی است که برای مادری، تربیت انسان و نقشآفرینی در ساختن تاریخ آماده شده باشد. در این نگاه، زن بهطور همزمان در دو ساحت نقش تربیتی ایفا میکند: از یک سو، در تربیت انسان و خانواده و از سوی دیگر، در تربیت و ساختن جامعه، تمدن و تاریخ. این دو نقش در کنار یکدیگر، جایگاه زن را در منظومه بیداری اسلامی معنا میکنند.
مهمترین راهکار برای گفتمانسازی اندیشههای امام شهید چیست؟
وقتی نهضت اسلامی گسترش پیدا میکند، باید از همین منظر به گسترش این منظومه فکری بیبدیل نیز کمک کنیم. در این نگاه، دفاع از حقوق زن و تعریف صحیح نسبت جامعه با زن، در نهایت باید به ثمرهای مشخص منجر شود؛ یعنی فراهمکردن زمینهای برای هویتیابی حقیقی زن.
زنی که در نتیجه این نهضت هویتیابی، به توحید صحیح و تعالی فکری دست پیدا کند، میتواند همین معرفت و تربیت صحیح را به دیگران منتقل کند و در تربیت نسل و جامعه اثرگذار باشد.
