دکتر طاووسی مسرور: آیینهای تشییع، از شیخ مفید تا رهبر شهید، نمایشگرِ قدرت و استقلالِ اجتماعیِ شیعیان است
به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه علوم و معارف انقلاب اسلامی، در نشست علمی «آیین تشییع بزرگان در تاریخ تشیع و انقلاب اسلامی؛ ابعاد، کارکردها و پیامدها»، دکتر سعید طاووسی مسرور، استادیار دانشگاه علامه طباطبایی، با نگاهی تاریخی-تحلیلی به واکاوی ریشههای آیین تشییع در فرهنگ اسلامی پرداخت. وی تشییع را نه صرفاً یک مراسم ساده اجتماعی، بلکه بخشی از «تاریخ اجتماعی مرگ» و تجلیگاهِ هویتِ جمعیِ شیعیان دانست.
تشییع؛ بازتابِ مختصاتِ سیاسیِ زمانه در تاریخِ ائمه(ع)
طاووسی مسرور در تبیین مبانی این پژوهش گفت: در سنت اسلامی، تشییع بخشی از مجموعه رفتارهای شرعی است که از لحظهی شهادت یا رحلت آغاز میشود و تا مراسم بزرگداشت ادامه مییابد. در تاریخ ائمه علیهمالسلام، کیفیتِ برگزاری تشییع پیکر آنان، همواره بازتابی دقیق از شرایط سیاسیِ زمانه بوده است.
وی افزود: از تشییعِ رسول خدا(ص) که با حوادثِ سیاسیِ سقیفه درآمیخت تا دفن شبانه حضرت زهرا(س) که نماد مظلومیت و غربتِ اهلبیت است، و نیز تشییعِ باشکوه امام موسی کاظم(ع) که جایگاهِ اجتماعیِ آن حضرت را به نمایش گذاشت، همگی نشان میدهد که آیینهایِ تدفین، پیوندی ناگسستنی با مسائلِ سیاسیِ دورانِ خود داشتهاند.
شیخ مفید؛ نقطه عطفی در مدیریتِ مستقلِ آیینهای سوگواری
این پژوهشگر تاریخ با اشاره به تحولِ مدیریتِ اجتماعی در آیینهای تشییع توضیح داد: در دورههایی از تاریخ، شیعیان امکان مدیریت مستقل آیینهای خود را نداشتند و مراسمها اغلب زیر نظارتِ حکومتها برگزار میشد. اما تشییعِ شیخ مفید را میتوان نخستین مراسمِ عظیمِ مستقل دانست که با برنامهریزیِ مستقیمِ جامعه شیعه شکل گرفت. اجتماع عظیم مردم در بغداد و در شرایطی که موقعیت شیعیان رو به تضعیف بود، در واقع یک «عرضاندامِ اجتماعی» بود. عظمتِ این مراسم چنان بود که حتی مخالفانِ سرسختِ او نیز در طول تاریخ به آن اذعان داشتهاند؛ این رویداد، خود یکی از مهمترین نقاط عطف در تاریخِ آیینهای تشییع محسوب میشود.
تشییعِ رهبر شهید؛ نمادِ مقاومت در برابرِ استکبار جهانی
طاووسی مسرور در بخش پایانی با تطبیق این الگوها بر شرایط امروزِ ایران تصریح کرد: تشییعِ رهبر شهید، تنها بدرقه یک عالم یا رهبر سیاسی نیست؛ بلکه به دلیلِ شهادتِ ایشان به دست رژیم صهیونیستی و حامیانِ استکبار، نمادی از «مقاومتِ جهانی» است.
وی خاطرنشان کرد: جایگاهِ رفیعِ ایشان در تلاقیِ مرجعیت، رهبری و شهادت، این رخداد را با وقایعِ بزرگِ تاریخِ تشیع همسنگ کرده است. همانطور که در تشییع شهید سلیمانی شاهد بودیم، انتظار میرود این مراسم نیز با حضور گسترده و متنوعِ اقشار مختلف مردم، به صحنهای از وحدتِ ملی و نمایشی از قدرتِ جامعهیِ مؤمنان در برابرِ نظامِ سلطه بدل شود؛ رخدادی که در تاریخِ معاصر ایران، تجربهای کمنظیر و ماندگار خواهد بود.
