در دومین نشست «پیشگامی زنان در جنگ تحمیلی سوم» بررسی شد؛ نسبت تاریخی حمایت از ولی با کنشگری زنان در میدانهای اجتماعی و تشییع رهبر شهید
به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه علوم و معارف انقلاب اسلامی دومین نشست از سلسله نشستهای علمی تخصصی «پیشگامی زنان در جنگ تحمیلی سوم» با عنوان «نسبت سنجی تاریخی «حمایت از ولی» در کنشگری زنانه و تبلور آن در پیشگامی زنان در نهضتهای خیابانی و تشییع رهبر شهید» با حضور خانم دکتر فهیمه فرهمندپور (رئیس شورای فرهنگی و اجتماعی و دبیرستاد خانواده و زنان، خانم دکتر فاطمه قاسم پور (رئیس کمیته زنان و خانواده مجمع تشخیص مصلحت نظام) و خانم دکتر ریحانه رحمانیپور (سرپرست دفتر مطالعات اجتماعی مرکز پژوهشهای مجلس) برگزار شد.
دکتر مهدیه محمدی عراقی، دبیر نشست و پژوهشگر پژوهشگاه علوم و معارف انقلاب اسلامی، گفتوگو را با پرسشی بنیادین درباره جایگاه «ولایتمداری» در اندیشه رهبر شهید و چگونگی تحقق «حمایت از ولی» در لایههای گوناگون زیست زنانه گشود. وی سپس به نسبتسنجی میان پیشگامی زنان در نهضتهای خیابانی و تشییع رهبر شهید با مقوله «حمایت از ولیزمانه» پرداخت و بر نقش بیبدیل آنان در انتقال پیام استمرار این حمایت تأکید کرد. در بخش پایانی، پرسش محوری نشست به چگونگی بهرهمندی از ظرفیت پیشگامی زنان در این عرصه معطوف شد تا بهمثابه شالودهای استوار برای تمدنسازی نوین اسلامی ترسیم گردد.
در پاسخ خانم دکتر فرهمندپور در بازخوانی آیه «النَّبیُّ أَوْلَى بالْمُؤْمنینَ منْ أَنفُسهمْ»، ترجیح اولویتهای ولی بر خواستههای شخصی را به عنوان معیار ولایتپذیری ترسیم کردند. به باور ایشان، ولایتپذیری زن مسلمان در گرو ترجیح آموزههای ولی بر تمایلات فردی، بهویژه در عرصههای خانواده و کنشگری اجتماعی، تحقق مییابد.
دکتر فرهمندپور سپس به تجربه زیسته زنان در جنگ کنونی اشاره کرده و مصادیقی چون مدیریت معیشت، حمایت از همسران، حضور پرشور در میدان و بهویژه شرکت باشکوه در مراسم تشییع رهبر شهید و خانواده ایشان را از جلوههای عینی الگوی سوم زن مسلمان برشمرد؛ جلوههایی که تدبیر منزل را در همآمیختگی با سیاستورزی به نمایش میگذارند.
ایشان با یادآوری کشف ظرفیت زنانه توسط امام خمینی(ره) و تربیت آن توسط رهبر شهید، بر این نکته تأکید کردند که بهرهگیری از این سرمایه عظیم، اینک در پیشرانی زنان برای دفاع از حریم ولایت و پاسداری از نظام، ثمر داده است. در این چارچوب، حضور زنان در میادین و آیینهای تشییع، نه صرفاً یک مشارکت، که بیعتی جمعی و هوشمندانه با ولی فقیه و نظام اسلامی تفسیر میشود. این کنش، بیانگر همان حساسیت اجتماعی و درایت تاریخی است که پیشتر در نهضت تنباکو و حماسه ۱۷ شهریور نیز نمایان شد؛ روزگاری که زنان، پیشتر از مردان، تکلیف تاریخی خویش را در دفاع از وطن تشخیص دادند.
این حضور حماسی، حلقه پیوند میان «تدبیر منزل» و «سیاستمداری» است. زن مسلمان با مدیریت خانواده و انتقال ارزشهای انقلابی به نسل بعد، از یک سو، و با حضور در تشییعها و عرصههای اجتماعی بهمثابه «موذن جامعه»، از سوی دیگر، نقش خود را بهعنوان راهحلی برای معضلات اجتماعی و سیاسی تثبیت میکند؛ نکتهای که خود بر ژرفای درایت او در مسیر تمدنسازی اسلامی گواهی میدهد.
خانم دکتر قاسمپور نیز پیرامون نقشآفرینی زنان در گفتمان انقلاب اسلامی، الگوی سوم زن مسلمان را به عنوان میراث ماندگار امام راحل و رهبر شهید انقلاب معرفی کردند. بر اساس این تحلیل، آنچه پیش از انقلاب تحت عنوان کنشگری زنان در ایران شکل گرفت، عاری از آموزههای اسلامی بود و زن مسلمان را به حاشیه رانده بود، اما انقلاب اسلامی با طراحی الگویی نو، زمینه حضور مسئولانه و عزتمندانه زنان را در عرصههای اجتماعی فراهم آورد. از ویژگیهای ممتاز این الگو اهمیت مسئولیتپذیری در قبال نظام اسلامی است، نه صرفاً حضور اجتماعی فارغ از جهتگیری. به علاوه در این الگو، تکثر و تنوع نقشها بر اساس استعدادها و توانمندیهای فردی پذیرفته شده و هیچ شقّی از مسئولیت بر دیگری برتری ندارد. نماد عینی این الگو را در جنگ تحمیلی سوم و به ویژه حضور زنان در پشتیبانی، درمان، آرامشبخشی به اعضای خانواده و به ویژه حضور در خطوط مقدم میدان شاهد هستیم. یکی از مهمترین تجلیهای باشکوه این الگو، حضور حماسی و متعهدانه زنان در مراسم تشییع رهبر شهید بود. افکارسنجیها نشان داد بیش از ۷۵ درصد زنان حاضر در این مراسم همراه با خانواده حضور داشتند. این زنان با تلفیق هویت دینی و ملی، همپای دفاع از وطن، خونخواهی رهبر خویش را نیز سرلوحه قرار دادند.
دکتر قاسمپور تأکید کرد که صیانت از این گفتمان در برابر جریانهای غربگرا و تحجرگرا، و نیز توسعه و روایتگری مستمر آن، رسالت امروز نخبگان، سیاستگذاران و خود جامعه زنان است تا مسیر تحقق تمدن نوین اسلامی با هماندیشی امت و امامت هموار گردد.
در ادامه خانم دکتر رحمانی پور در تحلیلی جامع از جایگاه زن در نظام اسلامی، بر «سوژگی متعهد و تمدنآفرین» و تفاوت بنیادین آن با الگوی فردگرای لیبرال تأکید کرد. بر اساس این دیدگاه، زن مسلمان در ساختار ولایت، عاملیتی یگانه مییابد. کنش زن در این پارادایم، نه کنشی خودمحور، بلکه جزئی از کل تمدنساز است که با «اشتراک معنایی با ولی» خویش، مسیر حقانیت و آزادیخواهی را امتداد میبخشد.
تاریخ اسلام سرشار از نمونههای عینی این عاملیت است: از حضرت خدیجه(س) که سرمایه اقتصادی و اجتماعی خود را در حمایت از نظام نبوی به کار گرفت، تا حضرت زهرا(س) با خطابههای اعتراضی و حضرت زینب(س) که با روایتگری و حفظ حافظه تاریخی، مسیر تمدن را پس از عاشورا استمرار بخشید. در نهضت تنباکو، زنان با کنش خرد خانگی، حکم مرجعیت را به هنجار اجتماعی تبدیل کردند و در انقلاب اسلامی، شبکهسازی و بسیج تودهای، به نقشآفرینی آنان جلوهای نو بخشید.
در جنگ کنونی، اوج عاملیت زنانه در ابعاد اقتصادی، روانی و مقاومتی نمود یافت؛ زنان با مدیریت هزینهها، آرامشآفرینی عاطفی و حضور در میدانها ، تابآوری خانواده و جامعه را تضمین کردند. با این حال، شاید یکی از برجستهترین و بیبدیلترین نمودهای حضور اجتماعی زنان، تشییع پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب و خانواده ایشان بود. زنان با خلق صحنههایی از حضور حماسی و گاه شبانهروزی خود در استقبال و وداع با پیکر شهدا، راوی پیام ایثار و مقاومت شدند. این حضور، نمایشی عینی از «ولایتپذیری» و «خونخواهی» بهمثابه امتداد مسیر حق بود. جایی که زنان با بدرقه شهدا، گفتمان مقاومت را از خیابانها به نسلهای بعد منتقل کردند.
دکتر رحمانی پور معتقد است که علیرغم بسیاری موانع، زنان ایرانی با تکیه بر ایمان و ولایتپذیری، بهعنوان نیروی پیشران تمدن اسلامی، نقش خود را در تاریخ معاصر به بلوغ رساندهاند و این میراث گرانبها باید با رفع موانع و حمایت از کنشگری ارزشمحور، تداوم یابد.
