از جامعهپردازی فرهنگی تا تمدنسازی نوین در دوره رهبر سوم انقلاب اسلامی
به گزارش پژوهشگاه علوم و معارف انقلاب اسلامی، این پژوهشگاه در راستای تبیین شخصیت رهبر شهید و قائد اعظم امت اسلام، آیت الله سید علی خامنهای و تبیین شخصیت جانشین صالح ایشان در قالب ویژهنامه بیعت به حماسه بینظیر مقاومت مردم و بیعت تاریخی الهی مردم ایران با رهبر معظم انقلاب پرداخته است.
دکتر حمید زندی، قائم مقام مرکز ملی فضای مجازی، در یادداشتی در این ویژه نامه نوشت: تاریخ نظامهای سیاسی غیرالهی، همواره با گسست و کشمکش بر سر قدرت همراه بوده است؛ اما انقلاب اسلامی با منطق «انتقال فرازمینی» زعامت، الگویی دیگر رقم زده است. شهادت امامِ قائد خامنهای پایان یک عصر نبود، بلکه آغاز تحقق میدانی «بیانیه گام دوم» و نقطه عزیمت به مرحلهای نوین است؛ مرحلهای که در آن، وظیفه راهبری از «جامعهی در حال شدن» به «تمدن نوین اسلامی» بر دوش رهبر سوم انقلاب، آیتالله العظمی سید مجتبی خامنهای، نهاده شده است.
از منظر جامعهشناسی سیاسی و مطالعات فرهنگی، دوران جدید با سهگانه دیالکتیکی «خودسازی، جامعهپردازی و تمدنسازی» معنا مییابد. اکنون، آنچه در بیانیه گام دوم بهعنوان چشمانداز ترسیم شده بود، در سایه رهبریِ عالم، مدبر و جوانگرای رهبر سوم به مرحله عملیاتی و تمدنی گام مینهد؛ جایی که نبرد اصلی بر سر هژمونی فرهنگی، بازطراحی مشارکت مردمی و آمادگی برای طلوع موعود رقم میخورد.
در ادامه این یادداشت را بخوانید:
از جامعهپردازی فرهنگی تا تمدنسازی نوین در دوره رهبر سوم انقلاب اسلامی
دکتر حمید زندی قائم مقام مرکز ملی فضای مجازی
چکیده: تاریخ تحولات سیاسی و اجتماعی نشان میدهد که انتقال قدرت و زعامت در نظامهای غیرالهی همواره با شکاف و کشمکش و اخلاف همراه بوده است. در جمهوری اسلامی ایران، شهادت امامِ قائد خامنهای(رضوانالله تعالی علیه)، پایان یک عصر نبود، بلکه نقطه عزیمت به مرحلهای جدید بود که پیشتر در بیانیه گام دوم انقلاب مفهومسازی شده بود. در چارچوب جامعهشناسی سیاسی و مطالعات فرهنگی، تبیین نقش حضرت آیتالله العظمی سید مجتبی خامنهای (مد ظله العالی) در مقام رهبر سوم انقلاب از آن جهت حائز اهمیت است که نشان میدهد وظیفه خطیر راهبردِ گذار از جامعه در حالِ شدن به تمدن نوین اسلامی بر دوش ایشان است.
بیانیه گام دوم به مثابه مانیفستِ گذار تاریخی
در اندیشه سیاسی اسلام و در پارادایم انقلاب اسلامی، حرکت به سوی کمال مطلوب، حرکتی خطی و تصادفی نیست، بلکه فرآیندی غایتشناختی است. بیانیه گام دوم انقلاب، که به قلم حکیمانه رهبر شهید به رشته تحریر درآمد و بخش آخر یا بند هفتم در باب سبک زندگی به طور کامل توسط آن امام شهید بیان نشد، در واقع دکترینِ بقا، بسط و تعالی جمهوری اسلامی در دهههای پیشرو است. این متن راهبردی، یک سهگانه دیالکتیکی و تکاملی را پیشنهاد میدهد: خودسازی،جامعهپردازی و تمدنسازی.
اکنون، با آغاز دوران رهبری حضرت آیتالله سید مجتبی خامنهای، نظام اسلامی وارد مرحله تحقق میدانی و عملیاتی این بیانیه شده است و نبرد اخیر نیز حول همین اصل میچرخد که ایران از عرصه دولتسازی عزم تمدنسازی به عنوان یک رقیب برای ابرقدرتها را کرده است و دشمن این را به خوبی رصد کرده و تشخیص میدهد. رهبر انقلاب اسلامی حضرت آیت الله سید مجتبی خامنهای، با برخورداری از عمق علمی و فقهی، و شناختِ انضمامی از ساختارهای پیچیدهی اجتماعی و سیاسیِ امروز، رسالتِ معمارگونهی خود را در پیادهسازی این سهگانه بزودی آغاز خواهند کرد
نخستین حلقه در زنجیره تکاملیِ بیانیه گام دوم، «خودسازی» و تمرکز بر مقولات فرهنگی، معنویت و اخلاق است. در جامعهشناسی فرهنگی، هیچ ساختارِ کلانی بدون نهادینه شدنِ ارزشها در سطح کنشگران خُرد، پایدار نمیماند. رهبر شهید، معنویت و اخلاق را جهتدهندهی همه حرکتها و نیاز اصلی جامعه میدانستند.
در منظومه فکری رهبر سوم انقلاب نیز بنا به شواهد و مشاهدات در جلسات، این رویکرد فرهنگی با درک دقیقی از جنگ شناختی و تقابل با هژمونی فرهنگی غرب دنبال میشود. ایشان به خوبی واقفاند که زیربنای هر کنشِ تمدنی، انسانِ تراز انقلاب است. از این رو، ارتقای بینش سیاسی، اخلاقی و ایمانیِ جامعه به -ویژه نسل جوان- در کانون توجه ایشان قرار خواهد داشت. راهبرد فرهنگیِ رهبر جدید، نه یک انفعالِ تدافعی، بلکه یک تهاجم فکری فعال برای مصونسازی اپیستمولوژیک (معرفتشناختی) جامعه در برابر روایتسازیهای نظام سلطه است. در متن پیامهای ایشان نیز این نگاه مخفی نیست.
از طرفی گذر از سطح فرد (خودسازی) به سطح ساختار (جامعهپردازی)، پیچیدهترین مرحله در حکمرانی است. در بیانیه گام دوم، جامعهپردازی مستلزم تحقق عدالت، مبارزه با فساد، استقلال اقتصادی، و ترویج «سبک زندگی اسلامی-ایرانی» است.
حضرت آیتالله سید مجتبی خامنهای، با رویکردی آسیبشناسانه و واقعبینانه، فرآیند جامعهسازی را بر محور مشارکت بیقیدوشرط و فعالانهی مردم در پیام اول خویش بازطراحی کردهاند. در نگاه ایشان، جمهوریت یک مفهوم انتزاعی نیست، بلکه مشارکتِ تودهها در فرآیندهای حکمرانی و اقتصادی حتی تا حد رهبری است. در این مرحله از جامعهپردازی، رهبر انقلاب با تأکید بر مواسات، تکافل اجتماعی و وحدت ملی، در حالِ ترمیم گسستهای احتمالی و تقویتِ سرمایه اجتماعی نظام خواهند بود.
و در نهایت آرمان نهایی بیانیه گام دوم، ایجاد «تمدن نوین اسلامی» و آمادگی برای طلوع خورشید ولایت عظمی حضرت صاحب الامر(ارواحنافداه) است. تمدنسازی نیازمند دو بال است: سختافزار شامل اقتصاد، علم، فناوری، و اقتدار نظامی و نرمافزار شامل سبک زندگی، اخلاق، و قوانین الهی.
رهبر شهیدمان با پایهگذاری نهضت علمی، بستر سختافزاری این تمدن را فراهم آوردند. امروز، رهبر سوم انقلاب اسلامی با نگاهی تمدنی و فرانطقهای، میتوانند به خوبی و با شناختی که منویات رهبری شهید داشتند، ضمن پیوند زدن این ظرفیتهای داخلی به معادلاتِ قدرتِ جهانی ایران فردا را شکوفا و بالنده کنند.
شهادت رهبر عظیمالشأن انقلاب، پایانِ راه نبود، بلکه مُهر تأییدی با خون، بر حقانیتِ مسیرِ طی شده بود. بیانیه گام دوم انقلاب، به عنوان میراث و منشور ماندگارِ ایشان، اکنون در دستان معماری مدبر، عالم و جوانگرا قرار دارد.
تحلیل رویکردهای حضرت آیتالله سید مجتبی خامنهای نشان میدهد که ایشان فرآیند حکمرانی را نه اداره روزمرهی کشور، بلکه یک حرکتِ جوهری و تمدنی میدانند. در این دورانِ جدید، جمهوری اسلامی به پشتوانهی خون ذبح اعظم و شهدا با راهبریِ استراتژیک رهبر سوم خود، گامهای نهایی را برای تبدیل شدن به یک الگوی موفق، مقتدر و الهامبخش تمدنی در جهانِ پساغربی محکمتر از همیشه برمیدارد باذن الله.
