شجاعت در مکتب امام شهید
به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه علوم و معارف انقلاب اسلامی، این پژوهشگاه در راستای تبیین شخصیت رهبر شهید و قائد اعظم امت اسلام، آیت الله سید علی خامنهای و تبیین شخصیت جانشین صالح ایشان در قالب ویژهنامه بیعت به حماسه بینظیر مقاومت مردم و بیعت تاریخی الهی مردم ایران با رهبر معظم انقلاب پرداخته است.
محمدحسام غفوری، پژوهشگر اجتماعی، در یادداشتی برای ویژهنامه «بیعت» به یکی از برجستهترین ابعاد شخصیت رهبر شهید انقلاب اسلامی، آیتالله سیدعلی خامنهای، پرداخته است؛ ویژگیای که شاید بتوان آن را رمز بسیاری از فرازهای سرنوشتساز تاریخ معاصر ایران دانست: شجاعت.
این یادداشت با تکیه بر بیانات و سیره عملی امام شهید، میکوشد تصویری متفاوت از مفهوم شجاعت ارائه دهد؛ شجاعتی که صرفاً به معنای خطرپذیری یا بیباکی نیست، بلکه در منظومه فکری ایشان با امید، اعتماد به نفس، شناخت درست دشمن و اتکای به عقل و تدبیر گره خورده است.
نویسنده نشان میدهد که از نگاه رهبر شهید، شجاعت نه یک فضیلت در کنار سایر فضایل، بلکه نیرویی است که به علم، ایمان، عرفان و آرمانخواهی جان میبخشد و آنها را به عناصر اثرگذار در عرصه جامعه و تاریخ تبدیل میکند.
در این نوشتار همچنین به نقش شجاعت در شکلگیری و تداوم انقلاب اسلامی، تبدیل شدن آن به یکی از مهمترین دستاوردهای ملت ایران و نیز جلوههای عینی آن در زندگی رهبر شهید از دوران مبارزه با رژیم پهلوی تا سالهای پایانی عمر پربرکت ایشان پرداخته شده است.
یادداشت حاضر تلاشی است برای فهم این حقیقت که چگونه شجاعت، در کنار ایمان و تدبیر، از یک انسان شخصیتی تاریخساز میآفریند و او را به الگویی الهامبخش برای یک ملت و حتی فراتر از آن، برای آزادگان جهان تبدیل میکند.
مشروح این یادداشت را در ادامه بخوانید:
شجاعت در مکتب امام شهید
محمدحسام غفوری، پژوهشگر اجتماعی
بیشک یکی از ویژگیهای شاخص امام شهیدمان شجاعت بود. چیزی که دوست و دشمن بر آن صحه میگذاشتند و میگذارند. در این نوشته قصد داریم نگاهی بیندازیم به این ویژگی ممتاز در اندیشه و زیست ایشان.
تعریف شجاعت
امام شهید شجاعت را چنین تعریف میکنند: « خسته نشدن، ناامید نشدن، خود را کم ندیدن، قوّهی خود را ناچیز ندیدن و دشمن را بزرگ نکردن. این معنای شجاعت است»
کارآمدسازی کمالات بشری با شجاعت
در منظومه فکری ایشان کمالات بشری در سایه شجاعت امکان بروز و ظهور پیدا میکنند. به عبارتی دیگر انسان هر چه کمال هم در خود جمع کند اما شجاع نباشد کاری از پیش نخواهد برد.
«اگر امام همهی خصوصیاتی را که شما میدانید - یعنی علم، تقوا و معرفت - میداشتند، ولی این یکی (شجاعت) را نمیداشتند، هیچ کار نمیشد؛ نه این انقلاب پیروز میشد، نه در این جنگ میتوانستیم کاری انجام دهیم، نه میتوانستیم حملهی دشمن را دفع کنیم، نه میتوانستیم در طول زمان حیات امام در مقابل عربدههای امریکا و دیگران بایستیم. همین یک خصوصیت به همهی خصوصیات دیگر امام جان داد. عالم، عارف، انسانِ خوب و آدمِ باخدا خیلی هست؛ اما وقتی شجاعت نباشد، همهی اینها مثل اجناسی است که در انبار میماند تا یک وقت غارت شود یا بپوسد یا از بین برود! وقتی شجاعت وجود دارد، همهی اینها به عناصرِ مؤثّر و کارآمد تبدیل میشود: علم، دنیا را روشن میکند؛ عرفان، عطر معنویت را به همهی جامعه میبخشد؛ آرمانهای الهی و معارفِ صحیح و سیاست اسلامی، همهی دنیا را به خودش متوجّه میکند و برای دنیا شعار میشود و نهضت بیداری اسلامی به راه میافتد. این به برکت شجاعت است. امروز هم ما به شجاعتی که امام به فضل پروردگار از آن برخوردار بودند، احتیاج داریم.»
شجاعت به معنای بیتدبیری نیست!
از تأکیدات امام شهید جدا نبودن شجاعت از خرد است؛ به این معنا که اساسا شجاعت اگر با خرد همراه نباشد نمیتوان شجاعت نامیدش. ایشان منش انقلاب اسلامی را «شجاعت همراه با تدبیر» میدانند.
«خرد خیلی مهم است. عقلگرائی در تصمیمگیریها بسیار حائز اهمیت است. تصمیم، خردمندانه و شجاعانه. خردمندی را به معنای ترس و گریز و عقبنشینی نباید معنا کرد. خردمندی همراه با شجاعت. انبیاء خردمندترین انسانها بودند. در روایتی از پیغمبر اکرم است که: «ما بعث اللَّه نبیّا و لا رسولا حتّی یستکمل العقل»؛ هیچ پیغمبری را خدا مبعوث نکرد، مگر آن وقتی که عقل او کامل شده باشد. اما همین پیغمبر، بیشترین جهاد را، بیشترین مبارزه را، بیشترین خطرپذیری را میکند؛ یعنی شجاعت با عقلمداری باید همراه باشد.»
شجاعت به مثابه دستاورد انقلاب اسلامی
در کنار عناصری مثل آزادیخواهی، استقلال و عزت «شجاعت» از جمله عناصری است که از نظر امام شهید حاصل انقلاب اسلامی ایران بوده است. شاهد مثال این شجاعت صراحت ملت ایران در استفاده از شعارهایی نظیر «مرگ بر آمریکا» است. این شجاعت ملت و مسئولان از ایران الگویی جهانی ساخته است که آزادگان جهان به آن تأسی میکنند.
«دستاورد بزرگی كه انقلاب اسلامی به مردم ما داد، مردم را زنده كرد؛ آنها را به هوش آورد و شجاعت و قدرت و عزتشان داد.»
«ملت و حكومت ايران به فضل پروردگار شجاعند؛ لذا آزادانه و بدون هيچ قيد و بندى، احساسات خود را عليه امريكا ابراز مىكنند و «مرگ بر امريكا» را جزو شعارهاى اصلى خود قراردادهاند.»
شجاعت نیاز کشور در حوادث
از نظر امام شهید، شجاعت عنصری است که کشور را در وقت گرفتاری حفظ میکند: «برای یک ملت یکی از اساسیترین مسائل این است که مردان شجاع و کارآمدی داشته باشد؛ برای اینکه از او در روز حادثه دفاع کنند.»
مصادیق شجاعت در زندگی امام شهید
زندگی ایشان مشحون از مصادیق شجاعت است که در ادامه به چند مورد از آن اشاره میشود. از سالها قبل از پیروزی انقلاب ایشان در کانون مبارزات با رژیم شاهنشاهی قرار داشتند. ایشان با نگاهی بدیع به قرآن طاغوت را نفی و لزوم حکومت اسلامی را اثبات میکردند. همین مسئله منجر شده بود به دستگیریهای متعدد ایشان، تبعید و شکنجه. بازجویان ساواک سیدعلی خامنهای را به ماهی تشبیه میکردند که از دست بازجو میگریزد. آنچنان که در کتابهایی مثل «شرح اسم» ترسیم میشود آیتالله خامنهای شجاعت را با تدبیر تلفیق میکردهاند. همین مسئله باعث شده بود مأموران رژیم شاه نتوانند ایشان را به راحتی متهم کنند. در سالهای منتهی به پیروزی انقلاب که مبارزات شدت گرفته بود، امام شهید در صف اول مردم ایران حاضر بودند. ایشان در سالهای پیروزی در مناصب مختلفی خدمت کردند. تهران هنوز هم خطبههای آتشین خامنهای جوان را به یاد میآورد. خطبههایی شجاعانه که متکی بر ایمانی صادقانه بود. ایمانی که از قلبی مطمئن برمیخاست و چطور میشد آن خطبههای ماندگار را بدون ایمانی خالص به یادگار گذاشت؟!
امام خامنهای در سالهای جنگ تحمیلی در لباس سربازی در جبههها حاضر شد. روزهایی سرشار از سلحشوری در کنار مردان بزرگی مثل شهید چمران. مشهور است انسان هر چه پیرتر میشود محافظهکارتر میشود. این مثل اما درباره مردان بزرگی مثل خامنهای مصداق ندارد. سالهای انتهایی حیات امام شهید به راستی مملو از معجزات است. «نماز جمعه نصر» را به خاطر آورید که در گرامیداشت رزمندگان جبهه مقاومت، حزبالله و رأس همه سیدحسن نصرالله برگزار شد. ایشان پس از نماز مدتی را به تبرک جستن به تربت پاک سیدالشهدا اختصاص دادند و حتی مسئولان خوشوبشی صمیمانه کردند! چیزی که تعجب ناظرین را برانگیخته بود.
همچنین شب عاشورای امسال که رهبر شهید ناگهان در مراسم حاضر شدند و در آن شب تاریخی به حاجمحمود کریمی فرمودند «ای ایران بخوان» در روزهای منتهی به جنگ رمضان نیز میتوان چنین مصادیقی یافت. از جمله حضور ایشان در مرقد امام راحل در آستانه پیروزی انقلاب اسلامی و همینطور برنامههای تلاوت قرآن در ماه مبارک رمضان.
این زندگی سلحشورانه با عزت و شرافت به اتمام رسید. کسی بهتر از فرزند برومند ایشان رهبر جوان انقلاب بهتر این موضوع را وصف نکرده است: «من این توفیق را داشتم که پیکر ایشان را بعد از شهادت زیارت کنم؛ آنچه دیدم کوهی از صلابت بود و شنیدم که مشت دست سالمش را گره کرده بود.»
زندگی ایشان نشان میدهد که ایشان آینه شجاعت بودند گویا شجاعت در وجود ایشان ملکه شده بود. شجاعتی که نه تنها برای ملت ایران که برای جهان الگو شده است.