گفتگو با دکتر حسین محمدی سیرت، عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق(ع)/ از کودتای ۲۸ مرداد تا تسخیر لانه جاسوسی؛ بازخوانی روایت تاریخی و عقلانی رهبر شهید از ۱۳ آبان
به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی، حسین محمدی سیرت، عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق(ع)، در گفت‌وگو با روابط عمومی این پژوهشگاه، با اشاره به اهمیت روز ۱۳ آبان در منظومه فکری رهبر شهید انقلاب، این مناسبت را فرصتی برای بازخوانی پیوند رویدادهای مهم تاریخ معاصر ایران، تبیین استکبارستیزی، بررسی نقش‌آفرینی سیاسی نسل جوان و فهم عقلانیت حاکم بر تسخیر لانه جاسوسی دانست.
وی با بیان اینکه رهبر شهید انقلاب تقریباً از سال ۱۳۶۹ در دیدارهای مرتبط با ۱۳ آبان به تبیین ابعاد مختلف این مناسبت پرداخته‌اند، اظهار کرد: در نگاه ایشان، ۱۳ آبان محل تلاقی سه رویداد تاریخی مهم، یعنی روز دانش‌آموز، سالروز تبعید حضرت امام خمینی(ره) و تسخیر لانه جاسوسی است که در مناسبت‌های مختلف به پیوند میان این رویدادها اشاره شده است.
ضرورت بازخوانی روایت تاریخی تسخیر لانه جاسوسی؛ از کودتای ۲۸ مرداد تا ۱۳ آبان
محمدی سیرت، یکی از ابعاد قابل توجه اندیشه رهبر شهید درباره ۱۳ آبان را رویکرد روایتی ایشان به حادثه تسخیر لانه جاسوسی دانست و گفت: در بخش قابل توجهی از آثار تاریخی مرتبط با انقلاب اسلامی، به‌ویژه آثاری که از سوی نویسندگان آمریکایی و غربی یا برخی شرق‌شناسان ایرانی نوشته شده‌اند، نوعی رویکرد انفعالی به تاریخ وجود دارد. در این روایت‌ها، جمهوری اسلامی در جایگاه متهم قرار می‌گیرد و باید توضیح دهد که چرا وارد سفارت آمریکا شده و آن را تسخیر کرده است.
وی افزود: برای پاسخ به پرسش درباره ۱۳ آبان و تسخیر لانه جاسوسی، باید روایت را از کودتای ۲۸ مرداد آغاز کرد. رهبر شهید انقلاب تأکید داشتند که جمهوری اسلامی در ابتدای پیروزی انقلاب حتی با نجابت، سفارت آمریکا را تعطیل نکرد، نبست و کارکنان آن را اخراج نکرد؛ اما طرف مقابل از این نجابت سوءاستفاده کرد و درصدد فراهم کردن مقدمات مداخله و تحول سیاسی در ایران برآمد.
این عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق(ع) تصریح کرد: در روایت تاریخی باید علاوه بر واکنش، به اقدامی که موجب آن واکنش شده است نیز توجه کرد. مسئله این است که برخی روایت‌ها صرفاً عکس‌العمل ایران را برجسته می‌کنند، اما اقدام زمینه‌ساز آن را نادیده می‌گیرند. از این رو، فهم درست تسخیر لانه جاسوسی بدون توجه به سابقه مداخلات آمریکا در ایران و به‌ویژه کودتای ۲۸ مرداد امکان‌پذیر نیست.
استکبارستیزی؛ پیوند تجربه تاریخی ملت ایران با مبانی دینی
محمدی سیرت، تبیین استکبارستیزی را از دیگر محورهای ثابت سخنان رهبر شهید انقلاب در دیدارهای ۱۳ آبان برشمرد و اظهار کرد: ایشان در این مناسبت‌ها مفهوم استکبار و چرایی استکبارستیزی را از دو منظر تبیین می‌کردند؛ نخست از منظر تجربه ملی و هویت تاریخی ملت ایران و دوم از منظر مبانی دینی.
وی ادامه داد: رهبر شهید انقلاب برای تبیین مبانی دینی استکبارستیزی به آیات و روایات استناد می‌کردند که از جمله آن‌ها آیه شریفه «لَا تَظْلِمُونَ وَلَا تُظْلَمُونَ» است. بنابراین، استکبارستیزی در نگاه ایشان هم ریشه در تجربه تاریخی و هویت ملی ایرانیان دارد و هم بر مبانی و آموزه‌های دینی استوار است.
۱۳ آبان؛ فرصتی برای تبیین ضرورت کنشگری سیاسی نسل جوان
این استاد دانشگاه، توجه به نقش‌آفرینی سیاسی نسل جوان را یکی دیگر از محورهای مهم اندیشه رهبر شهید درباره ۱۳ آبان دانست و گفت: ایشان این روز را محل کنشگری سیاسی جریان جوان دانشجو و دانش‌آموز می‌دانستند. نکته قابل توجه اینکه در هفت یا هشت سخنرانی مرتبط با ۱۳ آبان، به ضرورت سیاسی بودن دانشگاه و دانشجو پرداخته‌اند.
محمدی سیرت با تأکید بر اینکه منظور از سیاسی بودن دانشگاه، سیاست‌بازی نیست، افزود: مقصود رهبر شهید، کنشگری فعال، آگاهانه و همراه با بصیرت در عرصه سیاسی بود؛ به این معنا که دانشجو و دانشگاه نسبت به مسائل و تحولات سیاسی جامعه بی‌تفاوت نباشند و بتوانند در این عرصه نقش‌آفرینی کنند.
ضرورت نگاه تاریخی و کلان در تحلیل تحولات سیاسی
وی با اشاره به تأکید رهبر شهید انقلاب بر ضرورت برخورداری از نگاه تاریخی در تحلیل مسائل سیاسی، اظهار کرد: ایشان به‌تفصیل درباره ضرورت داشتن رویکرد تاریخی به تحولات معاصر بحث می‌کردند. مخاطب این سخنان نیز به‌ویژه نسل جوان بود که طبیعتاً تجربه سیاسی و تاریخی محدودتری دارد.
این عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق(ع) افزود: تأکید رهبر شهید در این دیدارها بر ضرورت داشتن رویکردی کلان و بلندمدت در تحلیل سیاسی، در مقابل تحلیل‌های خرد، مقطعی و محدود بود. یکی از الزامات چنین رویکردی نیز برخورداری از نگاه تاریخی است. بررسی دیدارهای ۱۳ آبان ایشان با دانشجویان نشان می‌دهد که ارائه روایت تاریخی از تحولات و تأکید بر فهم کلان مسائل سیاسی، جایگاه پررنگی در سخنان ایشان داشته است.
تسخیر لانه جاسوسی؛ کنشی عقلانی در چهارچوب عقلانیت انقلابی
محمدی سیرت در ادامه، عقلانی بودن تسخیر لانه جاسوسی را یکی دیگر از ابعاد مهم روایت رهبر شهید انقلاب دانست و تصریح کرد: تسخیر لانه جاسوسی را نباید صرفاً اتفاقی هیجانی و برخاسته از فضای انقلابی یا حاصل اقدام گروهی از نیروهای رادیکال دانست؛ بلکه این کنش در چهارچوب خود، اقدامی عقلانی بود.
وی برای تبیین این موضوع به مواضع رهبر شهید در قبال برخی اقدامات بعدی، از جمله ورود به سفارت انگلستان و سفارت عربستان اشاره کرد و گفت: ایشان در مقاطع بعدی با چنین اقداماتی مخالفت کردند و آن‌ها را رفتارهایی بی‌فایده و پرهزینه می‌دانستند. بنابراین، موضع ایشان مخالفت مطلق با قواعد حقوقی بین‌المللی یا ملاحظات عقلانی در عرصه سیاست نبود؛ بلکه میان این اقدامات تمایز قائل می‌شدند.
این استاد دانشگاه با اشاره به سخنان رهبر شهید انقلاب در ۱۳ آبان سال ۱۳۷۱ خاطرنشان کرد: ایشان در آن سخنرانی تأکید کردند که حتی اگر فرض کنیم دانشجویان در آن مقطع هیجان‌زده بودند، امام خمینی(ره) که هیجان‌زده نبودند؛ امام در اوج حکمت قرار داشتند و از این اتفاق به‌درستی استفاده کردند. از نگاه ایشان، تسخیر لانه جاسوسی موجب صیانت از انقلاب شد و آن را به سمت یک گفتمان فراملی سوق داد؛ به‌گونه‌ای که انقلاب از مرحله نخست، یعنی مبارزه‌ای ملی، وارد مرحله گسترده‌تری از مبارزه با مستکبران عالم شد.
محمدی سیرت با اشاره به تلاش برخی جریان‌ها، به‌ویژه در دوره اصلاحات، برای معرفی روایت رهبر شهید از تسخیر لانه جاسوسی به‌عنوان روایتی غیرعقلانی و هیجانی، گفت: در چهارچوب عقلانیت انقلابی رهبر شهید، تسخیر لانه جاسوسی اقدامی عقلانی بود؛ همان‌طور که مخالفت ایشان با ورود به سفارت انگلستان و سفارت عربستان نیز بر مبنای همین عقلانیت صورت می‌گرفت.
وی در پایان تأکید کرد: این دو موضع در چهارچوب یک الگوی مشخص از عقلانیت انقلابی قابل فهم هستند. نباید به بهانه اینکه تسخیر لانه جاسوسی در فضای انقلابی اتفاق افتاده و ممکن است در آن مقطع هیجاناتی نیز وجود داشته باشد، این رویداد را صرفاً اقدامی هیجانی و فاقد منطق عقلانی تفسیر کرد؛ بلکه باید الگوی عقلانیت انقلابی حاکم بر اندیشه رهبر شهید را در تحلیل این واقعه مورد توجه قرار داد.