گفتگو با دکتر «علی مطر»، استاد دانشگاه اسلامی لبنان/ آیت‌الله خامنه‌ای، استقلال واقعی را شرط اساسی دستیابی به توسعه پایدار ملی می‌دانستند
به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه علوم و معارف انقلاب اسلامی، ویژه‌نامه «رجعت نور» شامل مجموعه‌ای از آثار، یادداشت‌ها و گفتارهای تحلیلی درباره تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی، که هم‌زمان با این مراسم تهیه و چاپ شده بود، توسط پژوهشگاه علوم و معارف انقلاب اسلامی در دسترس عموم قرار گرفت.
در ویژه نامه رجعت نور دکتر «علی مطر»، استاد علوم سیاسی و پژوهشگر روابط بین‌الملل و حقوق بین‌الملل در دانشگاه اسلامی لبنان، در گفت‌وگویی با تبیین ابعاد مختلف اندیشه و راهبردهای آیت‌الله سید علی خامنه‌ای، ایشان را نماد استقلال جهان اسلام و مخالف سلطه، استعمار و تحمیل اراده خارجی بر کشورهای منطقه دانست. وی تأکید کرد که رهبر شهید بر خوداتکایی و تقویت توانمندی‌های ملی در عرصه‌های سیاسی، اقتصادی، نظامی و علمی تأکید داشت و حمایت از آرمان فلسطین و جنبش‌های مقاومت را نیز از محورهای اصلی رویکرد خود قرار داده بود.
مطر همچنین عقلانیت در رهبری را در پایبندی به اصول همراه با مدیریت تحولات، نگاه راهبردی و بلندمدت، مدیریت بحران‌ها، تقویت مؤلفه‌های قدرت ملی و تبدیل فشارها و تحریم‌ها به فرصت‌هایی برای افزایش خوداتکایی توصیف کرد. به گفته وی، آرمان قدس و فلسطین جایگاهی محوری در راهبردهای رهبر شهید داشت و حمایت از مقاومت، در کنار تأکید بر مشترکات امت اسلامی، به تقویت وحدت اسلامی و عبور از اختلافات فرقه‌ای کمک کرد.
این استاد دانشگاه اسلامی لبنان در ادامه، پایبندی آیت‌الله خامنه‌ای به اصل «نه شرقی، نه غربی» را مبنای استقلال در تصمیم‌گیری ملی دانست و گفت سرمایه‌گذاری در علم و فناوری، تقویت تولید داخلی و توانمندی دفاعی، توسعه روابط خارجی بر پایه منافع متقابل و حفظ هویت فرهنگی، از جمله راهبردهایی بود که در این مسیر دنبال شد. وی بر این اساس، استقلال واقعی را شرط اساسی دستیابی به توسعه پایدار ملی دانست.
در ادامه مشروح این گفتگو را بخوانید:
گفتگو با دکتر «علی مطر»، استاد دانشگاه اسلامی لبنان:
آیت‌الله خامنه‌ای، استقلال واقعی را شرط اساسی دستیابی به توسعه پایدار ملی می‌دانستند
مقدمه
تبیین دیدگاه‌ها و اصول حاکم بر استراتژی‌های رهبر شهید انقلاب، به‌ویژه از زبان اندیشمندان خارجی، از جمله گام‌هایی است که می‌تواند مخاطب را نسبت به این اصول و استراتژی آگاه کند. در همین زمینه با دکتر «علی مطر»، استاد علوم سیاسی و پژوهشگر روابط بین‌الملل و حقوق بین‌الملل در دانشگاه اسلامی لبنان به گفت‌وگو پرداختیم.
چگونه می‌توان شخصیت و جایگاه آیت‌الله سید علی خامنه‌ای را نماد استقلال جهان اسلام در سایه تحولات کنونی در سطح منطقه و بین‌المللی دانست؟
شهید سید علی خامنه‌ای، رهبر معظم جهان اسلام، نماد استقلال جهان اسلام محسوب می‌شوند؛ زیرا ایشان مظهر یک پروژه سیاسی و فرهنگی مبتنی بر رد سلطه، استعمار و اشغال خارجی و پایبندی به تصمیم‌گیری مستقل ملی بودند. در زمانی که فشارهای بین‌المللی و تلاش برای تحمیل اراده خارجی بر کشورهای منطقه تشدید شد، ایشان خواستار خوداتکایی و وابستگی به توانایی‌های ملی در زمینه‌های سیاسی، اقتصادی، نظامی و علمی بودند. سخنرانی‌ها و مواضع ایشان الگویی برای رد سرسپردگی به غرب بود و ایشان را در نظر بسیاری از مردم جهان اسلام به نمادی از پایداری و استقلال تبدیل کرد. علاوه‌بر این، حمایت رهبر شهید از آرمان‌های ملت‌های مظلوم و جنبش‌های مقاومت علیه اشغالگری اسرائیل و استکبار آمریکا، به‌ویژه در منطقه و در رأس آن مسئله فلسطین، از دیگر ویژگی‌های دوره رهبری ایشان بود. او فلسطین را مهم‌ترین مسئله می‌دانستند که همه مسائل دیگر از جمله وحدت از آن نشأت می‌گیرد.
خرد و عقلانیت در رویکرد رهبر شهید انقلاب و اتخاذ استراتژی‌های بنیادین در رهبری جهان اسلام را چگونه می‌توان تبیین کرد؟
شخصی با درک محدود مانند من نمی‌تواند به‌طور کامل جلوه‌های خرد امام خامنه‌ای را بیان کند؛ زیرا نمی‌توان آن‌ها را صرفاً در قالب کلمات خلاصه کرد. با این حال، دست‌کم می‌توانیم شاخصه‌های عقلانیت و حکمت در رویکرد ایشان را در موارد زیر مشاهده کنیم:
• پایبندی به اصول در عین توانایی در مدیریت تحولات سیاسی.
• تدوین برنامه‌های استراتژیک و بلندمدت به جای راه‌حل‌های فوری و بداهه؛ همان‌طور که در برنامه‌های او برای مقابله با تحریم‌های اقتصادی علیه ایران مشاهده شده است.
• مدیریت بحران‌های منطقه‌ای و بین‌المللی با منطقِ به حداقل رساندن ضررها و به حداکثر رساندن سودها که این امر به خودی خود یکی از توانایی‌های مدیریتی قدرتمند رهبر شهید محسوب می‌شود.
• تمرکز بر ایجاد مؤلفه‌های قدرت ملی پیش از ورود به درگیری‌های بزرگ؛ همان‌طور که در جنگ آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی مشاهده شد.
• حفظ تعادل مناسب بین منافع ملی و تعهدات اسلامی و انسانی.
• حمایت از گفتگو و تفاهم میان اجزای مختلف امت اسلامی.
• توانایی تبدیل چالش‌ها و تحریم‌ها به فرصت‌هایی برای افزایش خوداتکایی.
از دیدگاه شما آرمان قدس و فلسطین به عنوان یک هدف در تصمیم‌گیری‌ها و استراتژی‌های رهبر شهید چه جایگاهی داشت؟
بدون شک، شخصیت، گفتار، رهبری، کار و تلاش‌های رهبر شهید انقلاب اسلامی در حمایت از آرمان فلسطین منعکس شده است. حمایت از قدس و فلسطین رکن اصلی دیدگاه سیاسی او بود و این امر آثار استراتژیک متعددی داشت؛ از جمله:
• باقی نگه داشتن آرمان فلسطین در صدر توجه اسلامی و بین‌المللی.
• ارائه حمایت سیاسی، اخلاقی و رسانه‌ای به مقاومت فلسطین.
• تقویت توانایی‌های نیروهای مقاومت که آن‌ها را قادر می‌سازد تا توانایی‌های دفاعی و بازدارنده خود را برای مقابله با رژیم اشغالگر توسعه دهند.
رهبر انقلاب، این مفهوم را که فلسطین یک مسئله محوری برای امت اسلامی است و نه صرفاً یک مسئله داخلی، تقویت کرد. در غیر این صورت، این مسئله به‌ویژه با توجه به توطئه‌های بین‌المللی و منطقه‌ای علیه آن و حمایت بی‌پایان آمریکا از اسرائیل کم‌رنگ می‌شد.
رهبر شهید، ایده ایجاد و حمایت از یک محور منطقه‌ای برای حمایت از مقاومت را ارائه کرد که بسیاری از پویایی‌های قدرت در منطقه را تغییر داد. همچنین در پرتو حمایت‌های رهبر شهید انقلاب، توانایی مردم فلسطین برای پایداری در مواجهه با فشارها و حملات مداوم افزایش یافت.
استراتژی رهبر شهید تا چه حد در حمایت از گروه‌های مقاومت و تقویت وحدت اسلامی نقش دارد؟
استراتژی ایشان با تمرکز بر مشترکات اصلی امت اسلامی به جای اختلافات فرقه‌ای، در تقویت وحدت اسلامی نقش داشت. ایشان از جنبش‌های مختلف مقاومت بر اساس موضع آن‌ها در برابر اشغال و سلطه ـ و نه بر اساس گرایش‌های مذهبی‌شان ـ حمایت و روابط نزدیک و همکاری با حماس و سایر گروه‌های مقاومت فلسطینی بنا کرد. رهبر شهید همواره تأکید می‌کرد که آرمان فلسطین نقطه همگرایی برای همه مسلمانان است و باید با پروژه‌های تفرقه و درگیری‌های فرقه‌ای در جهان اسلام مبارزه کرد.
در واقع استراتژی ایشان در این زمینه، ترویج فرهنگ همبستگی و ادغام در میان ملت‌های مسلمان از طریق ارائه یک الگوی عملی از همکاری بین نیروهای مختلف اسلامی در مقابله با چالش‌های مشترک بود. بر همین اساس بود که او را نمادی از وحدت اسلامی و عبور از موانع فرقه‌ای و اعتقادی در خدمت به آرمان‌های بزرگ‌تر امت می‌دانستند.
پیشرفت ملی در عین حفظ استقلال سیاسی بدون تکیه به غرب و شرق از استراتژی‌های رهبر شهید، آیت‌الله خامنه‌ای بود. این استراتژی چگونه تحت رهبری ایشان محقق شد؟
ایشان به اصل «نه شرقی، نه غربی» به عنوان اساس استقلال در تصمیم‌گیری ملی که توسط امام خمینی (ره) بنا نهاده شده بود، پایبند بودند و در همین راستا از سرمایه‌گذاری‌های فشرده در آموزش، تحقیقات علمی و فناوری برای تبدیل ایران به کشور پیشرو در این زمینه‌ها در رقابت با سایر کشورها حمایت و به خودکفایی و تقویت تولید داخلی در مقابله با تحریم‌های آمریکا و بین‌المللی تشویق کرد.
از دیگر استراتژی‌های رهبر شهید برای حفظ استقلال کشور، ایجاد توانمندی‌های دفاعی محلی برای کاهش وابستگی به قدرت‌های خارجی، هم‌زمان با ایجاد روابط بین‌المللی متنوع بر اساس منافع متقابل و نه سرسپردگی بود. ترویج مفهوم «اقتصاد مقاومتی» برای مقابله با تحریم‌ها و فشارهای خارجی و حفظ هویت فرهنگی و تمدنی در عین حمایت از پیشرفت‌های علمی و فناوری نیز بنای کار ایشان در این مسیر بود.
بنابراین، امام خامنه‌ای الگویی ارائه دادند که نشان می‌دهد توسعه و پیشرفت با استقلال و حاکمیت ملی منافاتی ندارد؛ بلکه استقلال واقعی شرط اساسی دستیابی به توسعه پایدار ملی است.
